DİSK-AR, TÜİK tarafından açıklanan Temmuz 2024 resmi enflasyon verilerini değerlendirdi.
Değerlendirmede şu konular öne çıktı:
-Haziran 2024’te yüzde 1,64 olarak açıklanan aylık resmi enflasyon Temmuz 2024’te 3,23’e yükseldi!
-TÜİK’in tüketici fiyat endeksine (TÜFE) göre yıllık resmi enflasyon yüzde 61,78!
-Resmi gıda enflasyonu yüzde 59,88 iken dar gelirlinin gıda enflasyonu yüzde 100’ün üzerinde!
-2024’ün ilk yedi ayında fiyatlar yüzde 28,7 arttı!
-Resmi verilere göre 2003’ten bu yana ortalama fiyatlar 20,6 kat, gıda fiyatları ise 31,3 kat arttı!
-TÜİK yargı kararına rağmen yine madde fiyat listesini yine açıklamadı.
“TÜİK madde sepetini açıklamalı”
2024 Temmuz dönemine ait TÜİK Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) 5 Ağustos 2024’te yayımlandı. TÜİK verilerine göre TÜFE’deki (2003:100) değişim 2024 Temmuz’da bir önceki aya göre yüzde 3,23 ve bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 61,8 oldu. 2024 yılının ilk yedi ayında ortalama fiyat artış oranı ise yüzde 28,7 olarak gerçekleşti. Haziran 2024’te yüzde 1,64 olarak açıklanan resmi enflasyon Temmuz 2024’te 3,23’e yükseldi!
2024 Temmuz döneminde en yüksek fiyat artışı yıllık yüzde 104,5 ile eğitim oldu. İkinci en yüksek fiyat artışının görüldüğü harcama grubu yıllık yüzde 98,5 artışla konut olurken üçüncü harcama grubu ise yüzde 76 ile lokanta ve oteller oldu.
Ancak TÜİK madde fiyat listesini Haziran 2022’den bu yana açıklamadığı için ürün ve hizmet bazında ortalama fiyatlar tam olarak bilinmiyor. TÜİK, DİSK tarafından açılan ve kazanılan davaya rağmen yargı kararını uygulamayı reddetti. Bu nedenle enflasyon oranını hesaplanmasına kaynak teşkil eden madde fiyat listesi görülemiyor. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığın hukuksuz işleme koymama kararı, TÜİK’in madde sepeti ve ortalama madde fiyatlarına ilişkin veri setini açıklama yükümlülüğünü ortadan kaldırmamaktadır. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurumları keyfi olarak hareket edemez. TÜİK’in yöneticileri Anayasa ve yasalar gereği mahkeme kararlarını gecikmesizin yerine getirmek zorundadırlar.
Resmi gıda enflasyonu yüzde 60 iken dar gelirlinin gıda enflasyonu yüzde 83-106 bandında!
Emekçiler ve emekliler gıda enflasyonunu daha fazla hissediyor
TÜİK, Temmuz 2024 döneminde gıda enflasyonunu yüzde 59,88 olarak açıkladı. Ancak bu enflasyon halkın hissettiği gerçek enflasyonu yansıtmaktan oldukça uzak bir oran. DİSK-AR’ın TÜİK verilerinden yararlanarak yaptığı hesaplamaya göre emeklilerde gıda enflasyonu yüzde 93,9 oldu. Üçüncü yüzde 20’lik gelir grubunun gıda enflasyonu yüzde 66,9 olurken, düşük gelirli ikinci yüzde 20’lik grubun gıda enflasyonu yüzde 83,7 ve en yoksul yüzde 20’lik gelir grubun gıda enflasyonu ise yüzde 106 olarak gerçekleşti.
Yüksek gelir gruplarının daha düşük gıda enflasyonu hissettiği görülüyor. Dördüncü (yüksek) yüzde 20’lik gelir grubunun gıda enflasyonu yüzde 58,4 olurken, en yüksek gelir grubunun gıda enflasyonu ise yüzde 42,1 oldu. Böylece en yoksul gelir grubunun gıda enflasyonu yüzde 106 olurken, en yüksek gelir grubunun gıda enflasyonu yüzde 42 düzeyinde kaldı. Bu durum enflasyonun gelir gruplarına, farklı toplumsal kesim ve sınıflara göre önemli ölçüde farklı hissedildiğini ortaya koyuyor.
Gıda enflasyonunda olduğu gibi resmi ortalama enflasyon oranları da düşük gelirlilerin, emekçilerin günlük yaşamda karşılaştığı ve hissettiği oranlar değildir. Uluslararası alanda Avrupa, ABD, Almanya ve Japonya Merkez Bankaları gibi çeşitli kuruluşlar tarafından hissedilen/algılanan ve beklenen tüketici enflasyonu düzenli olarak yayımlanıyor. Ancak TÜİK, aylık Tüketici Eğilim Anketi gerçekleştirmesine rağmen, bunun çıktısı olan “hissedilen/algılanan enflasyon”u açıklamıyor. TÜİK, uluslararası kuruluşların yaptığı gibi halkın hissettiği/algıladığı enflasyon oranı ve beklenen enflasyonu da elinde hazır bulunan verileri işleyerek yeni bir veri olarak yayımlamalıdır. TÜİK ayrıca gelir gruplarına göre enflasyon farklılaşmasını da açıklamalıdır.
Gıda fiyatları artıyor
TÜFE ve gıda fiyatları endeksi artmaya devam ediyor. 2005 Temmuz’da 116 olan TÜFE endeksi, Temmuz 2024’te 2.394’e yükseldi. 2005 Temmuz’da 109 olan gıda fiyatları endeksi ise 2024 Temmuz’da 3.412’ye yükseldi. Temmuz 2005’te yüzde 7,8 olan yıllık enflasyon oranı Temmuz 2024’te yüzde 61,8 oldu. 2005’te yüzde 4,4 olan yıllık gıda enflasyonu ise Temmuz 2024’te yüzde 60’a yükseldi.
Öte yandan son yıllarda gıda enflasyonu ile genel enflasyon arasındaki fark açılmaya başladı. Temmuz 2005’te TÜFE’yle aynı seyreden gıda fiyatları endeksi Temmuz 2024’te TÜFE’nin 1.018 puan üstüne çıktı.
DİSK-AR’ın TÜİK verilerini değerlendiren metodolojik yöntemi ise şöyle;
Dar gelirlilerin ve emeklilerin gıda enflasyonu hesabı TÜİK verileri kullanılarak hesaplanmaktadır. Gelir gruplarına göre gıda enflasyonu hesaplaması TÜİK’in gelire göre tüketim harcamasının ve temel gelir kaynağının hanehalkı tüketim harcamasının türlerine göre dağılımı (2023) verileri ile ana harcama gruplarına göre TÜFE verileri esas alınarak yapılmaktadır. DİSK-AR’ın bu çalışması ayrı bir fiyat derleme çalışaması olmayıp TÜİK’in bu iki verisinden hareketle gelir gruplarının ve emeklilerin gıda harcaması ağırlığına göre gıda enflasyonun yeniden hesaplamaktadır.