Türkiye’nin gen merkezi olduğu ve geçmişte dünya üretiminde zirvede yer aldığı mercimekte, nüfus artışına rağmen üretimin gerilemesiyle birlikte ithalata bağımlı hale gelinmesi, yanlış tarım politikalarının sofralardaki temel gıdayı bile dışa bağımlı kıldığını gözler önüne seriyor.
36 yılda nüfus 30 milyon arttı, üretim 413 bin ton azaldı. Bir zamanlar dünya mercimek üretiminin zirvesindeki Türkiye, 6’ncı sıraya geriledi. Sofralardaki mercimeğin yarısı artık ithal.
Türkiye, kendi topraklarında yetişen mercimekte ithalata mahkûm edildi.
Türkiye’nin gen merkezi olduğu mercimekte ibretlik tablo
Cumhuriyet’ten Gülnur Saydam‘a açıklama yapan Tarım Yazarı Gazi Kutlu, Türkiye’nin mercimekte üretimden ithalata sürüklenişini rakamlarla ortaya koydu.
Kutlu; ‘1990’lı yıllarda 56 milyonluk nüfusa sahip Türkiye’de 846 bin ton mercimek üretiliyordu. Aradan geçen 36 yılda nüfus yaklaşık 30 milyon artarak 86 milyona çıkarken mercimek üretimi 433 bin tonlara geriledi. Yani nüfus arttı, üretim ise 413 bin ton azaldı.’ diyerek rakamlara dikkat çekti.
23 yılda 7,6 milyon ton ithalat
Bir dönem dünya mercimek üretiminde 1 numaraya kadar yükselen Türkiye, bugün 6’ncı sıraya geriledi. Üretimin düşmesiyle sofradaki boşluk ise ithalatla dolduruldu.
Kutlu’nun verdiği bilgilere göre Türkiye, 2003-2025 yılları arasında 7,6 milyon ton mercimek ithal etti. Bu ithalat için ödenen para ise 5,4 milyar dolara ulaştı. Yalnızca 2026’nın ilk 7 ayında Türkiye’ye 446 bin ton mercimek ithal edildi.
Böylece Türkiye, kendi topraklarında yetişen ve gen merkezi olduğu mercimekte dışa bağımlı hale geldi. Kutlu, AKP döneminde üretimin desteklenmesi yerine ithalatın tercih edildiğini belirterek şu değerlendirmeyi yaptı: ‘Türkiye maalesef kendi değerlerine sahip çıkamayan, üretimi desteklemek yerine kötü ekonominin faturasını düşürmek için her işte ithalata sarılan bir ülke oldu.’
Türkiye üretti, Kanada dünyaya sattı
Tablonun en çarpıcı taraflarından biri ise mercimeğin hikâyesinin Türkiye’den Kanada’ya uzanması.
Türkiye’den götürülen tohumlarla Kanada, bugün dünya mercimek üretiminde ve ticaretinde önemli bir güç haline geldi. Türkiye ise kendi topraklarının ürünü olan mercimeği dışarıdan satın alan ülkeler arasına girdi.
Kutlu, Türkiye’nin AKP döneminde dünya mercimek ithalatında sürekli ilk üç içerisinde yer aldığını belirterek, 2008’de dünyada en fazla mercimek ithal eden ülkenin Türkiye olduğunu, 2013’ten itibaren ise Türkiye’nin genellikle ikinci sırada bulunduğunu söyledi.
Üstelik Türkiye’yi geçen ülkenin Hindistan olduğuna dikkat çeken Kutlu, nüfus farkına vurgu yaptı: “Hindistan’ın nüfusu 1,4 milyar, bizim nüfusumuz 86 milyon. Bu kabul edilebilir bir durum değil.” dedi.
Çorbadaki mercimeğin yarısı ithal
Türkiye’de mercimek üretiminin nüfus artışına ayak uyduramadığını belirten Kutlu, ortaya çıkan tablonun sonucunu da açıkça ortaya koydu: “AK Parti döneminde Türkiye’nin mercimek üretimi 412 bin ton olarak gerçekleşti. Nüfus artarken üretim artmıyorsa geriye bir tek şey kalıyor. O da ithalat. İşte bu bir tercih.” ifadelerini kullandı.
Kutlu’ya göre bugün halkın en temel ve en ucuz gıdalarından biri olarak bilinen mercimek çorbasının dahi önemli bir bölümü dışarıdan geliyor. AKP iktidarı döneminde mercimek çorbasındaki her iki mercimekten birinin ithal mercimek olduğunu belirten Kutlu, Türkiye’nin tarımda giderek daha fazla ithalata bağımlı hale geldiğini söyledi.
Yüksek proteinliyi ihraç, düşük kaliteyi ithal
Türkiye’nin mercimekteki çelişkisi bununla da sınırlı değil. İddiaya göre Türkiye, protein kalitesi yüksek mercimeği ihraç ederken, yurt dışından daha düşük kaliteli mercimek ithal ediyor. Çiftçinin ürününü koruması beklenen Toprak Mahsulleri Ofisi’nin (TMO) alım politikası da tartışmanın bir başka ayağını oluşturuyor.
Uzmanlar, özellikle yeşil mercimekte TMO’nun çiftçinin ürününü elinden çıkarmasının ardından açıkladığı alım fiyatlarının üreticiden çok tüccarın işine yaradığına dikkat çekiyor. Çiftçiler ise isyanda. “Çiftçi dostu TMO’dan tüccar dostu TMO’ya geçiş oldu.” diyerek yanlış tarım politikalarının üretimi bitirdiğini sertçe eleştiriyorlar.