Yıllık enflasyon yüzde 31,5 olurken gıda, kira, ulaşım ve eğitimdeki artış bu oranın üzerine çıktı. Asgari ücretlinin kaybı 6 bin 196 liraya ulaştı. Milyonlarca hane harcamaların arttığı sonbahara büyüyen geçim kriziyle giriyor.
Üç yıldır “enflasyonla mücadele” denilerek uygulanan politikaların sonunda gelinen noktada yüzde 31,5’lik enflasyon oldu. Bu süreçte fiyatlar düşmedi. Ücretler eridi, alım gücü geriledi. Okulların açıldığı, kira, ulaşım, gıda ve eğitim harcamalarının arttığı sonbahara milyonlarca hane, gelirleri yerinde sayarken büyüyen geçim kriziyle giriyor.
TÜİK’in verilerine göre Ağustos’ta tüketici fiyat artışları yüzde 1,84 olarak gerçekleşti. Yıllık tüketici enflasyonu da Temmuzdaki yüzde 31,75 seviyesinden Ağustosta yüzde 31,51’e geriledi.
Yılın kalan dört ayında ortalama fiyat artışının yüzde 1,5 civarında seyretmesi halinde yıllık enflasyon yüzde 30’un biraz altına düşecek. Ancak Merkez Bankası’nın son enflasyon raporundaki yüzde 28’lik yılsonu enflasyon tahmini ise yine gerçekçi durmuyor. Yıllık enflasyon yılın Aralık ayından bu yana yüzde 30’un altına düşmüyor.
Ağustos ayında enflasyon sepetinde en yüksek ağırlığa sahip üç ana harcama grubunda yıllık fiyat artışları dikkati çekti.
Gıda ve alkolsüz içeceklerde fiyatlar yıllık yüzde 33,79 yükseldi. En düşük gelirli yüzde 20’lik kesim toplam gelirin yalnızca yüzde 6,4’ünü alırken harcamalarının yüzde 29,2’sini gıdaya ayırıyor. En yüksek gelirli yüzde 20 ise toplam gelirin yüzde 48’ini elde ediyor ve bütçesinin yalnızca yüzde 12,4’ünü gıda için kullanıyor. Bu nedenle gıdadaki yüzde 33,79’luk yıllık artış, gelirinin çok daha büyük bölümünü temel ihtiyaçlara ayırmak zorunda kalan düşük gelirli haneleri çok daha ağır etkiliyor.
Öte yandan enerji fiyatlarındaki hızlı yükseliş nedeniyle ulaştırmada yıllık artış yüzde 35,08 oldu. Konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlarda yıllık artış ise yüzde 39,77’ye ulaştı.
Bu grupların yıllık enflasyona katkısı gıda ve alkolsüz içeceklerde 8,12 puan, ulaştırmada 5,89 puan, konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlarda ise 5,03 puan oldu. Yüzde 31,79 olarak hesaplanan yıllık enflasyonun 19,07 puanı bu temel üç harcamadan geldi.
Hane bütçesinde ağırlığı yüksek olan gıda, konut ve ulaştırmada fiyat artışlarının genel enflasyonun üzerinde seyretmesi, özellikle dar gelirli gruplar üzerindeki geçim baskısını daha da artırıyor.
Asgari ücret binlerce lira eridi
Yüksek enflasyon dördüncü ayda reel kaybı da büyüttü. Asgari ücretlinin cebime giren maaşı aynı kalsa bile enflasyon karşısındaki kaybı Ağustos itibarıyla 6 bin 196 liraya ulaştı. Asgari ücretin beklenen enflasyona göre belirlendiği Aralık ayında 28 bin 75 lira değerinde bir mal sepeti, Ağustos ayı itibarıyla 34 bin 271 liraya çıktı.
Gerçek kira yüzde 43,10 arttı
Öte yandan TÜİK’in 12 aylık enflasyon ortalamasına göre hesaplanan kirada tavan zam oranı da yüzde 31,79 olarak hesaplandı. Ağustos’ta fiyatların aylık bazda yüzde 3,04 yapıldığı gerçek kira kalemi TÜFE’yi 0,21 puan etkiledi. Gerçek kiranın yıllık artışı ise yüzde 43,10 olarak hesaplandı. Tavan zam oranı ile gerçek kira artışı arasındaki fark 11,31 puana çıktı.
Enflasyon 30’un altını unuttu
Dezenflasyon iddiasıyla göreve gelen Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in en büyük “başarısı” enflasyon oranını yüzde 30 bandının üzerine sabitlemek oldu. Enflasyon, 4 aydır bir kez bile yüzde 30’un altına inmedi. Yüzde 30’un üzerinde yıllık enflasyonla yaşayan ülke sayısı 57 oldu. Şimşek, son verileri de tahrif biçimde sosyal medya hesabından paylaşarak gidişatın birincil bahsetti. Şimşek’in tablosunda, devasa boyuttaki gerçek kira, yüzde 33,8 ile gıda, yüzde 40,3 ile hizmetler grubundaki enflasyon yer aldı. Şimşek, devasa oranlara rağmen “Küresel fiyat şoklarının enflasyonun etkisini sınırlamaya yönelik adımlar atarak kalıcı fiyat istikrarı hedefimiz doğrultusunda yapısal politikalarımızı da sürdürüyoruz” ifadelerini kullandı.
Avrupa şampiyonu dünyada dördüncü
Gıda enflasyonunda lider ülke Türkiye, Avrupa’da yıllık enflasyon oranında liderliği hiçbir ülkeye kaptırmıyor. Yıllık enflasyon oranında en yakın ülke olan Romanya, yüzde 8,2’lik oranla ikinci sırada yer alıyor. Türkiye yıllık enflasyonda, yüzde 554’lük oranıyla tek dünya olan Venezuela, yüzde 88,6’lık enflasyon oranı ile İran ve yüzde 33,5’lik enflasyon oranı ile Arjantin’in ardından dünyada 4’üncü ülke konumunda.
TÜİK verileri AİHM yolunda
Emekli Danıştay Hakimi Önder Tekin açıklanan enflasyon verilerinin gerçeği yansıtmadığına dair başlattığı hukuk mücadelesini Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne taşıdı. Tekin’in tüm emekliler adına sürdürdüğü 3 buçuk yıllık mücadelede ettiği davalar Danıştay’da, Ankara İdari Mahkemesi’nde, bir kez istinafta ve son olarak Anayasa Mahkemesi’nde reddedildi. AİHM’e başvuracağını dile getiren Tekin, artık hukuk yollarının tükendiğini dile getirerek “Türkiye’de emeklilere yargı kararıyla TÜİK enflasyon işlemlerine karşı dava açmak yasaklanmış oldu. Bu yüzden Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvuruda bulundum” diye konuştu.
Gerçeği onlar da biliyor
Tekin, TÜİK’in açıkladığı Ağustos ayı enflasyon verilerini değerlendirerek “Yaklaşık 5-6 yıldan beri Türkiye İstatistik Kurumu, siyasi iktidarın gayriresafi yurt içi hasılada emeklilere ve memurlara ayırdığı payları düşürmek, onları yoksullaştırmak için uyguladığı politikaların destekçisi olan enflasyon rakamlarını açıklıyor. Bunlar gerçeğe uygun rakamlar değil. Zaten benim açtığım davada da bu gerçek bilirkişi raporuyla ortaya çıkmıştı. Siyasi iktidar kendinden emin olsaydı ‘Gelin biz bağımsız organlara, bilim insanlarına, ekonomistlere, istatistik uzmanlarına inceleme yaptırdık, gerçeği ortaya çıkardık’ ifadelerini kullandı.
Masraf sarstı
Eğitim harcamalarındaki yıllık artış yüzde 53,44 olarak hesaplandı. Bu artışın TÜFE’ye artırıcı etkisi ise 1,14 puan oldu. Yeni eğitim-öğretim dönemi öncesinde yapılan zamların etkisiyle aylık yüzde 8,62 artan eğitim grubunun aylık enflasyona katkısı da 0,17 puan oldu.
Kaynak: BirGün