• Geniş tanımlı işsizlik oranı son bir yılda yüzde 20,3’ten 21,8’e yükseldi!
• Geniş tanımlı işsiz sayısı son bir yılda 7,5 milyondan 8,3 milyona yükseldi!
• TÜİK’e göre dar tanımlı işsiz sayısı 3,2 milyona düştü!
• Resmi işsizlerin yüzde 88,1’i işsizlik ödeneği alamıyor!
• Geniş tanımlı kadın işsizliği yüzde 29,9!DİSK-AR “İşsizlik ve İstihdamın Görünümü Raporu” yayımlandı!
Rapora göre, TÜİK’in Eylül 2023 Hanehalkı İşgücü Araştırması (HİA) sonuçları 10 Kasım 2023’te yayımlandı. Mevsim etkisinden arındırılmış dar tanımlı işsizlik oranı yüzde 9,1, mevsim etkisinden arındırılmış geniş tanımlı işsizlik oranı (âtıl işgücü) ise yüzde 21,8 seviyesinde gerçekleşti. TÜİK’e göre Türkiye genelinde 15 ve daha yukarı yaştaki kişilerde dar tanımlı işsiz sayısı (mevsim etkisinden arındırılmış) 2023 Eylül ayında 3 milyon 168 bin oldu.
DİSK-AR tarafından TÜİK verilerinden yararlanarak yapılan hesaplamaya göre mevsim etkisinden arındırılmış geniş tanımlı işsiz sayısı ise Eylül 2023’te 8 milyon 273 bin kişi olarak gerçekleşti. TÜİK’e göre pandemi öncesinde, 2019 Eylül’de yüzde 14,1 olan dar tanımlı işsizlik Eylül 2023’te yüzde 9,1 olarak gerçekleşti. Ancak aynı yıllarda geniş tanımlı işsizlik yüzde 19’dan yüzde 21,8’e yükseldi. Son 1 yılda geniş tanımlı işsiz sayısı 723 bin artarak 7,6 milyondan 8,3 milyona yükseldi (Grafik 1). Covid-19 salgını sonrası geniş tanımlı işsizlik oranı 2,8 puan, geniş tanımlı işsiz sayısı ise 1 milyon 883 bin kişi arttı.
Öte yandan işsizlik ödeneğinden yararlanma koşullarının ağır olması ve işsizlik sigortası kaynaklarının amacı dışında kullanılması sebebiyle işsizlerin büyük çoğunluğu işsizlik ödeneğinden yararlanamıyor. Eylül 2023’te TÜİK toplam dar tanımlı işsiz sayısını 3 milyon 168 bin kişi olarak açıkladı. İŞKUR’un Eylül 2023 verilerine göre ise bu ayda işsizlik ödeneği alabilenlerin sayısı 377 bin 581’dir. Böylece Eylül 2023’te resmi işsizlerin sadece yüzde 11,9’u işsizlik ödeneği alabildi. 2,8 milyona yakın işsiz işsizlik ödeneğinden yoksun kaldı. Bu da işsizlerin yüzde 88,1’inin işsizlik ödeneği alamadığı anlamına geliyor.
Eylül 2023 mevsim etkisinden arındırılmış HİA verilerine göre işsizlik türlerinin en yüksek olduğu kategori yüzde 29,9 ile geniş tanımlı kadın işsizliği olmaya devam ediyor. İkinci yüksek işsizlik kategorisi yüzde 22 ile genç kadın işsizliğidir. Eylül 2023’te üçüncü en yüksek işsizlik kategorisi ise yüzde 21,8 ile geniş tanımlı işsizlik oldu (Grafik 2).
Eylül 2023’te dar ve geniş tanımlı işsizlik oranı arasındaki makas 12,7 puan oldu. Dar ve geniş işsizlik arasındaki makasın bu denli açılmasının en önemli nedeni zamana bağlı eksik istihdam sayısı, ümidini kaybedenlerin, iş aramayıp çalışmaya hazır olanların ve iş arayıp işbaşı yapamayacak olanların sayısındaki artıştır.
Geniş tanımlı kadın işsizliği yüzde 29,9!
Dünyada kadın işsizliği önemli toplumsal cinsiyet eşitsizliği göstergesi olmaya devam ediyor. Kadınların istihdama erişimi önemli kısıtlılıklar içeriyor. İstihdamda olan kadınların ise çalışma koşulları kötüye gidiyor.
Dünya genelinde çalışma çağındaki kadınların yüzde 15’i, erkeklerin yüzde 10,5’i çalışmak istemesine rağmen iş bulamıyor. Bu göstergede fark yoksul ülkelerde kadınlar aleyhine daha da açılıyor. ILO, kadınların ev içi ücretsiz bakım işlerinin, kadınların istihdamına engel olmanın yanında kadınları iş aramaktan alıkoyması veya kadınların kısa sürede çalışabilir hale gelmelerinin önünde bir engel olması hususunda uyarıyor (ILO, 2023). Türkiye’de de kadın işsizliği erkeklere kıyasla oldukça yüksek seyretmeye devam ediyor. TÜİK tarafından açıklanan dört ayrı işsizlik türünde de kadın işsizliği erkek işsizliğinden oldukça yüksek seyrediyor. Eylül 2023’te mevsim etkisinden arındırılmış dar tanımlı işsizlik oranı erkeklerde yüzde 7,5 iken kadınlarda yüzde 12,3 olarak gerçekleşti. Geniş tanımlı işsizlik (âtıl işgücü) erkeklerde yüzde 17,3, kadınlarda ise yüzde 29,9 olarak hesaplandı (Grafik 3). Geniş tanımlı kadın işsizliği ile geniş tanımlı erkek işsizliği arasındaki fark 12,6 puandır.
Eylül 2023’te zamana bağlı eksik istihdam ve işsizlerin bütünleşik oranı erkeklerde yüzde 13,1 iken kadınlarda yüzde 17,8’dir. İşsiz ve potansiyel işgücünün bütünleşik oranı erkeklerde yüzde 11,9 iken kadınlarda yüzde 25,2 seviyesindedir (Grafik 3).
Eylül 2023 itibarıyla kadınlarda mevsim etkisinden arındırılmış dar tanımlı işsiz sayısı 1 milyon 448 bin ve geniş tanımlı işsiz sayısı 4 milyon 133 bindir. Erkeklerde ise dar tanımlı işsiz sayısı 1 milyon 721 bin ve geniş tanımlı işsiz sayısı 4 milyon 184 bindir (Grafik 4).
Eylül 2023 mevsim etkisinden arındırılmış HİA verilerine göre işsizlik türlerinin en yüksek olduğu kategori yüzde 29,9 ile geniş tanımlı kadın işsizliği olmaya devam ediyor. İkinci yüksek işsizlik kategorisi yüzde 22 ile genç kadın işsizliğidir. Eylül 2023’te üçüncü en yüksek işsizlik kategorisi ise yüzde 21,8 ile geniş tanımlı işsizlik oldu (Grafik 5).
Resmi işsizlerin yaklaşık yüzde 88,1’i işsizlik ödeneği alamıyor!
TÜİK’in resmi dar tanımlı işsizlerin ezici çoğunluğu işsizlik ödeneğinden yararlanamıyor. İşsizlik ödeneğinden yararlanma koşullarının ağır olması ve işsizlik sigortası kaynaklarının amacı dışında kullanılması sebebiyle işsizlerin büyük çoğunluğu işsizlik ödeneğinden yararlanamıyor.
Eylül 2023’te TÜİK toplam dar tanımlı işsiz sayısını 3 milyon 168 bin kişi olarak açıkladı. İŞKUR’un Eylül 2023 verilerine göre ise bu ayda işsizlik ödeneği alabilenlerin sayısı 377 bin 581’dir. Böylece Eylül 2023’te resmi işsizlerin sadece yüzde 11,9’u işsizlik ödeneği alabildi. 2,8 milyona yakın işsiz işsizlik ödeneğinden yoksun kaldı. Bu da işsizlerin yüzde 88,1’inin işsizlik ödeneği alamadığı anlamına geliyor.
Geniş ve dar tanımlı işsizlik arasındaki fark 12,7 puan
Geniş tanımlı işsizlik oranı ile dar tanımlı işsizlik oranı arasındaki puan farkı açılma eğilimini sürdürüyor. Zamana bağlı eksik istihdamda artış ve iş bulma ümidinin kaybedilmesine paralel olarak geniş tanımlı işsizlik oranı artıyor ve dar tanımlı işsizlik ile arasındaki makas açılıyor. Örneğin, Ocak 2019’da dar tanımlı işsizlik yüzde 13,6 iken geniş tanımlı işsizlik yüzde 19,7 olarak gerçekleşmişti. Bu dönemde geniş tanımlı işsizlik dar tanımlı işsizlikten 6,1 puan yüksekti.
Eylül 2023’te ise dar tanımlı işsizlik yüzde 9,1 iken geniş tanımlı işsizlik yüzde 21,8 olarak gerçekleşti.
Dar ve geniş işsizlik arasındaki fark bu dönemde 12,7 puan oldu. Dar ve geniş işsizlik arasındaki makasın bu denli açılmasının en önemli nedeni zamana bağlı eksik istihdam sayısı, ümidini kaybedenlerin, iş aramayıp çalışmaya hazır olanların ve iş arayıp işbaşı yapamayacak olanların sayısındaki artıştır. Böylece dar tanımlı işsizlik sınırlı kalırken geniş tanımlı işsizlik arasındaki fark açılmaktadır.