Ekonomist Prof. Dr. Hakkı Hakan Yılmaz, ABD-İran savaşının, yıllardır devam eden ekonomik krizi derinleştirdiğini, vatandaşın sofrasını ve öğününü daha da küçülttüğünü, çalışanların ücretlerindeki erimeyi de hızlandırdığını bir çalışmayla ortaya koydu.
Ekonomist Prof. Dr. Hakkı Hakan Yılmaz, ANKA Haber Ajansı’na yaptığı açıklamada, ABD-İran savaşının, krizle boğuşan Türk ekonomisine etkisini değerlendirdi. Yılmaz, bu konudaki yeni çalışmasını paylaştı.
Yılmaz, en önemli etkinin yüksek enerji fiyatlarından geldiğini belirterek, “Bugün birçok çalışmanın ortaya koyduğu mevcut enflasyonun 4-5 puanı enerji fiyatlarındaki artıştan kaynaklanmakta. Bunun anlamı, şu anda yüzde 32’ler seviyesinde olan yıllık enflasyon, savaş olmasaydı yüzde 25-26’lar seviyesinde olacaktı dedi.
Beslenme krizi derinleşiyor
Son bir yılda gıda harcamalarının beklentilerin tersine ortalama enflasyonun üstünde yüzde 37,8 düzeyinde artış gösterdiğini vurgulayan Yılmaz, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Hanelerin geçimlik yaşam maliyetlerinin gelirlerinin üstünde artması özellikle yoksul hanelerde gıda harcamaları üstünde ayrıca baskı yaratmaktadır. Hanelerin harcamaları içinde gıda harcamalarının payı en yoksul kesimde 2022’de yüzde 36’lardan 2025’te yüzde 28’lere düşmüştür. Konut grubu harcamaları ise aynı dönemde yüzde 29’lardan yüzde 38’lere önemli bir artış içinde olmuştur. 2026’da bunun gıda aleyhine artarak devam edeceğini, düşük kalan gelir artışları ve gıda enflasyonu üzerinden söyleyebiliriz.”
“Hanelerin sofrasından bir öğün azaldı”
Yılmaz, savaş kaynaklı enflasyonun hanelerin gıdaya yönelik yaptıkları harcamaları yaklaşık yüzde 19 oranında azalttığını belirterek, “100 TL olan gıda harcamaları reel olarak 81 TL’ye düştü. Konut grubundaki artışın yüzde 40’ı aşması ile birlikte (barınma giderleri) bu gelişme hanelerin sofrasından bir öğünün azalması veya her öğünden birer kap yemeğin azalması anlamına gelmektedir” dedi.
“Enflasyon çocukları ve yoksulları vuruyor”
Bütçede, yoksullara yönelik harcamaların, Hazine’nin ödeneklerde kısıntıya gittiği alanların başında geldiğini anlatan Yılmaz, “Yoksullara yönelik sosyal yardım harcamalarının bütçe içindeki payının en düşük düzeye gerilediği yıl, yüzde 2,71 ile 2026 olmuştur. Enflasyonun özellikle yoksulları ve çocukları vurması 2026 yılında daha sert yaşanmaktadır” diye konuştu.
“Ücretli vergi yükünü sırtladı”
Ücretlilerin üzerindeki vergi yüküne de dikkati çeken Yılmaz, “Uygulanan vergi dilimleri ve artan oranlılık nedeniyle ücretlilerin nominal maaşlarındaki artışlar, onların çok daha yüksek vergi oranı üzerinden vergi ödemeleri anlamına geliyor. Ortalama enflasyonun yüzde 20’ler yerine yüzde 30’ları aşması demek vergi dilimlerinin enflasyona göre düzeltilmediği bir yapıda çalışanların daha hızlı şekilde üst vergi dilimine girmeleri ve daha yüksek orandan vergi ödemek suretiyle gelirlerinin azalması anlamına geliyor” ifadesini kullandı.
“Maaşlar ve aylıklar eridi”
Savaşın gelirler politikasındaki etkisine de işaret eden Yılmaz, “Savaş, bu yönüyle çalışan ve emeklilerin maaşlarında önemli bir erimeye sebep oldu. Enflasyondaki yaklaşık 5 puanlık artış en düşük ücrette 1500 TL, ortalama ücrette 2300 TL olmak üzere bir azalmaya sebep oldu. Vergilerdeki ortalama yüzde 10 artış, ulaştırma yanında başta gıda ve konut grubu olmak üzere ikincil fiyatlardaki artışın da baskısıyla çalışan ve emeklilerin ücretleri hem gelir hem de harcama yönlü bir azalışa girmiştir” dedi.
Ekonomist Prof. Dr. Hakkı Hakan Yılmaz, bu koşulların bir sonucu olarak ortalama ücret alan bir hanenin net harcanabilir gelirinin sadece savaş nedeniyle yüzde 10-15 arasında daraldığını vurguladı. Yılmaz, savaş dışı ekonomik programdan kaynaklı diğer faktörlerle bu azalmanın yüzde 20’nin üzerine kadar çıktığını vurguladı.