-Yüksek enflasyon ile adaletsiz vergi ve kesintiler emek gelirlerini eritmeye devam ediyor!
-2025’in ilk üç ayında enflasyonun emek gelirlerine toplam faturası en az 134 milyar 228 milyon TL!
-Asgari ücret ilk üç ayda enflasyon karşısında 2.224 TL eridi.
-Asgari ücretin 1,5 katı düzeyinde ücretin 3.159 TL’si enflasyon karşısında eridi.
-Asgari ücretin 2,5 katı ücreti olan bir çalışanın Mart 2025’te ücretinin yüzde 37,5’i vergi ve kesinti ile enflasyona gitti.
-Mart 2025’te enflasyon kaybı emeklilerde 1.456 TL, memurlarda 6.215 TL oldu.
DİSK-AR tarafından hazırlanan “Ücret Kayıpları İzleme Raporu Nisan 2025” yayımlandı. Rapor, emek gelirlerinde vergi ve kesintiler ile enflasyon nedeniyle yaşanan kayıpları izlemeyi amaçlıyor. Raporda, işçiler, memurlar ve emeklilerin ücret, maaş ve aylıklarındaki kayıpların, hem alım gücü üzerindeki etkileri ortaya konuyor.
DİSK-AR tarafından hazırlanan bu raporda (Nisan 2025) Ocak, Şubat ve Mart 2025’te yaşanan birikimli kayıplar ele alındı.
Bilindiği gibi enflasyon ve kesintiler emek gelirleri üzerinde büyük bir baskı oluşturuyor. Vergi ve kesintiler nedeniyle harcanabilir parasal gelir azalırken, enflasyon harcanabilir gelirin alım gücünü eritiyor. Dolayısıyla hem vergi ve kesintiler hem de enflasyon bölüşüm ilişkilerini doğrudan etkiliyor.
Enflasyonun işçi ücretleri, memur maaşları ve emekli aylıklarında yarattığı toplam kayıp devasa boyutlara ulaşıyor. Ocak, Şubat ve Mart 2025’te TÜİK tarafından ölçülen yüzde 10,06’lık üç aylık resmi enflasyonun üç ayda emek gelirlerinde yarattığı toplam kayıp en az 134,2 milyar TL oldu. Bu kayıp sonraki aylarda katlanarak devam edecek.
Enflasyon emek gelirlerini tekil olarak aşındırıyor
Ocak, Şubat ve Mart 2025’te üç aylık resmi enflasyonun işçi ücretlerinde yarattığı kayıp 75,6 milyar TL olarak hesaplanırken memur maaşlarındaki kayıp 28,1 milyar TL, emekli aylıklarındaki kayıp ise 30,6 milyar TL olarak gerçekleşti. Emek gelirlerindeki üç aylık toplam kayıp ise 134,2 milyar TL olarak hesaplandı.
Enflasyon emek gelirlerini tekil olarak da aşındırıyor. Örneğin 22.105 TL olan net asgari ücretin mart ayında işçilerin cebine girer girmez yaşadığı kayıp 2.224 TL oldu. Asgari ücretin bir buçuk katı 31.400 TL ücreti olan bir işçinin enflasyon kaybı 3.159 TL olurken, asgari ücretin iki katı düzeyinde (40.700 TL) ücreti olan bir işçinin enflasyon kaybı 4.094 TL oldu. Enflasyon karşısında, asgari ücretin 2,5 katı geliri olan (50.000 TL civarı) ücreti olan bir işçi 4.990 TL, asgari ücretin 3 katı düzeyinde ücreti olan (78.000 TL civarı) bir işçi 5.758 TL kayba uğradı.
Emek gelirlerindeki bu gibi tekil kayıplar tüm emek gelirlerinde birikimli devasa bir kayıp yaratmaktadır. Öte yandan brüt asgari ücretin 2,5 katı ile 3 katı Mart 2025 itibarıyla yüzde 20’lik gelir vergisi dilimine girmesi sebebiyle kayıp artmıştır.
TÜİK tarafından açıklanan enflasyon verilerine ilişkin ihtiyat payını dikkate alarak hesaplanan miktarların olası en düşük kayıplar anlamına geldiği ve yıl içinde birikimli olarak artacağı dikkate alınmalıdır.
Ücretlerde yaşanan kayıp
1-Asgari ücrette yaşanan kayıplar
Türkiye’de işçilerin ezici bölümü asgari ücret civarında bir ücretle çalışmaktadır. Bu nedenle asgari ücretin enflasyon karşısındaki kaybı, milyonların kaybı anlamına gelmektedir. 2025 asgari ücreti brüt 26.006 TL olarak belirlendi. Asgari ücret gelir vergisinden istisna olsa da 3.901 TL tutarında SGK primi ve işsizlik sigortası primi kesintileri söz konusudur. Böylece kesintiler sonrası asgari ücret net 22.105 TL olmaktadır.
TÜİK verilerine göre Ocak, Şubat ve Mart 2025’te üç aylık resmi enflasyon oranı yüzde
10,06 olarak gerçekleşmiştir. Böylece net asgari ücretin enflasyona göre kaybı üç ayda
toplam 2.224 TL’dir. Asgari ücret, Mart 2025’te net 19.881 TL’ye gerilemiştir. 26.006 TL’lik brüt asgari ücrette üç ayda 6.125 TL kayıp yaşamıştır.
2-Asgari ücretin 1,5 katı düzeyinde ücretlerde yaşanan kayıplar
TÜİK Gelir Dağılımı İstatistikleri serilerine göre son yıllarda Türkiye’de ücretli ve yevmiyelilerin ortalama aylık net geliri asgari ücretin 1,7 ile 1,8 katı düzeyindedir. Bu nedenle asgari ücretin 1,5 ve 2 katı düzeyindeki ücretlerde yaşanan kesinti ve enflasyon kaybı ülkedeki tüm ücretli çalışanların ortalama ne kadar kayıp yaşadığını ifade etmesi açısından önemlidir.
2025 Ocak, Şubat ve Mart ayları itibarıyla brüt asgari ücretin 1,5 katı 39.008 TL’dir. 39.008 TL’lik brüt ücretin gelir vergisi, damga vergisi, işsizlik sigortası primi ve SGK primi sonrası ele geçen neti 31.400 TL olmaktadır. Böylece ücretin 7.608 TL’si doğrudan vergi ve kesintilere gitmektedir. Üç aylık yüzde 10,06’lık enflasyon kaybı sonrası ise reel net ücret 28.242 TL’ye gerilemektedir. Toplam kesinti ve enflasyon kaybı 10.766 TL’ye ulaşmaktadır.
3-Asgari ücretin iki katı düzeyinde ücretlerde yaşanan kayıplar
Brüt asgari ücretin 2 katı düzeyinde (brüt 52.011 TL) bir ücretle çalışan işçinin eline geçen ücret, toplam kesinti ve enflasyon karşısındaki erimeyle birlikte yılın üçüncü ayında 36.602 TL’ye gerilemektedir. Brüt ücretten vergi ve kesintiye 11.315 TL gitmekte ve nominal ücret Mart 2025 itibarıyla 40.696 TL’ye gerilemektedir.
Ocak, Şubat ve Mart 2025 üç aylık resmi enflasyon karşısındaki kayıp sonrası işçinin eline geçen ücret 4.094 TL daha azalmaktadır. Böylece işçinin ücreti 15.409 TL kayıp yaşamaktadır.
4-Asgari ücretin 2,5 katı düzeyinde ücretlerde yaşanan kayıplar
Asgari ücretin 2,5 katı düzeyindeki brüt ücrette (65.104 TL) toplam kesinti ve enflasyon kaybı 20.401 TL’ye ulaşmaktadır. Brütü 65.014 TL olan ücretin Mart 2025’te vergi ve kesinti kaybı Ocak ve Şubat aylarına göre artmıştır. Mart 2025’te yüzde 20’lik gelir vergisi dilimine girmesi sebebiyle asgari ücretin 2,5 katı düzeyindeki ücretlerde toplam vergi ve prim kesintisi 15.411 TL’ye yükselmiştir. Böylece asgari ücretin 2,5 katı düzeyindeki brüt ücretin vergi ve kesinti kaybı sonrası nominal net ücreti 49.603 TL’ye gerilemektedir.
Ocak-Şubat-Mart 2025 enflasyonu sonrası ise işçinin reel net ücreti 44.613 TL’ye düşmektedir. Böylece asgari ücretin 2,5 katı ücret düzeyinin netinde enflasyon kaybı 4.990 TL olmaktadır. Mart 2024 itibarıyla asgari ücretin 2,5 katı düzeyindeki ücretlerin yüzde 37,5’i (üçte birinden fazlası) vergi ve kesinti ile enflasyon sebebiyle erimiştir.
5-Asgari ücretin 3 katı düzeyinde ücretlerde yaşanan kayıplar
Ücret düzeyi artıkça kesinti ve enflasyon kaybı büyümektedir. Asgari ücretin 3 katı düzeyinde, Mart 2025’te işçinin eline geçen harcanabilir net reel ücret brüt ücretin yüzde 66’sına gerilemektedir. Asgari ücretin 3 katı düzeyi Mart 2025’te ikinci gelir vergisi dilimine girmekte, toplam vergi ve prim kesintisi yükü Şubat 2025’te 18.729 TL olan brüt ücretin kesinti yükü Mart 2025’te 20.776 TL’ye yükselmektedir.
Mart 2025’te brüt 78.017 TL olan ücret önce vergi ve kesintiler sebebiyle 20.776 TL’lik bir kayıp yaşamakta, ardından enflasyon karşısında 5.758 TL erimektedir. Böylece reel net ücret 51.483 TL’ye kadar gerilemektedir.
Asgari ücret ve katları şeklinde düzenlenmiş beş ücret düzeyinde Mart 2025’te toplam vergi ve prim kesintisi ile enflasyon karşısındaki erime 6 bin ile 27 bin TL arasında gerçekleşmektedir. Nominal net ücretlerin enflasyon karşısındaki kaybı ise 2 bin ile 6 bin TL arasında değişmektedir.
Memur maaşları ve emekli aylıklarındaki kayıplar
En düşük memur maaşının kaybı
Memur maaşlarında vergi ve kesinti uygulaması işçi ücretlerinden farklıdır. Bu nedenle memurların vergi ve kesinti kaybı bu rapora dahil edilmemiştir. Emeklilerin aylıklarına ise vergi kesintisi uygulanmamaktadır. Bu nedenle memur maaşları ve emekli aylıkları doğrudan net gelir üzerinden enflasyon kaybı olarak hesaplanmıştır. Memur maaşları ile emekli aylıkları enflasyon karşısında değer kaybetmeye devam etmektedir.
Mart 2025 itibarıyla en düşük memur maaşı 43.726 TL’dir. Bilindiği Ocak 2025’te memur maaşları 6 aylık resmi enflasyon olan 15.75’ten yaklaşık 4 puan daha düşük (%11,54) artırıldı. Gerek resmi enflasyon ile memur toplu sözleşmesiyle belirlenen zam oranı arasındaki yaklaşık 4 puanlık fark gerekse yüzde 10,06’lik Ocak, Şubat ve Mart 2025 toplam enflasyon kaybı sonrası memurların eline geçen en düşük reel maaş Mart 2025’te 37.511 TL olmaktadır (Grafik 8). Yılın üçüncü ayında memur maaşlarında toplam kayıp 6.215 TL’ye ulaşmıştır.
En düşük emekli aylığının kaybı
Aralık 2024’te 12.500 TL’ye tamamlanan en düşük emekli aylığı Ocak 2025’ten itibaren 14.469 TL’ye tamamlanmaya başladı. Asgari ücretin ve en düşük memur maaşının çok altında belirlenen ve emeklileri açlığa mahkûm eden aylıklar, enflasyonun etkisiyle daha da düşmektedir. En düşük emekli aylığı yılın ilk üç ayında 1.456 TL değer kaybetmiştir. 14.469 TL’lik en düşük emekli aylığı Ocak-Şubat-Mart 2025’te iki aylık enflasyon kaybı sonrası 13.013 TL’ye gerilemiştir.
Sonuç
Enflasyon ve adaletsiz vergi-kesinti yükü emek gelirlerinde büyük kayıplara yol açıyor.
Uzun süredir devam eden yüksek enflasyonun emek gelirlerine sadece 2025 yılının ilk üç ayındaki faturası en az 134,2 milyar TL olarak tahmin edildi.
Ücretlerin sabit, fiyatların serbest olması nedeniyle emek gelirleri enflasyonun altında ezilmektedir. Hükümetin izlediği alım gücünü ve ücretleri bastırmayı amaçlayan ekonomi politikası enflasyonun faturasının emek gelirleri üzerine yüklenmesine yol açmaktadır.
Enflasyon ve adaletsiz vergi-kesinti sistemi emek gelirlerini eriterek gelir bölüşümü daha da adaletsiz hale getirmekte ve yoksulluğu artırmaktadır.