-Her 4 gençten 1’i evde!
-Çalışabilir 66 milyon kişinin sadece 22,3 milyonu kayıtlı ve tam zamanlı istihdamda!
-11 milyon 502 bin geniş tanımlı işsiz!
DİSK-AR “İşsizlik ve İstihdamın Görünümü Raporu (2025 1. Çeyrek)” yayımlandı.
Rapora göre:
-2025 1. çeyreğinde resmi istihdam oranı yüzde 48,9 iken kayıtlı ve tam zamanlı istihdam (KATİ) oranı yüzde 33,8’de kaldı.
-Geniş tanımlı işsizlik oranı yüzde 28,5!
-Geniş tanımlı genç kadın işsizliği yüzde 46,7!
-Türkiye Avrupa ülkeleri içinde NEET oranında birinci!
-AKP döneminde gençlerde geniş tanımlı işsizlik oranı 11,4 puan arttı!
-Gençlerde geniş tanımlı işsizlik genelde yüzde 37, 5, kadınlarda yüzde 46,9!
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2025 1. çeyrek (ocak, şubat, mart) dönemine ait Hanehalkı İşgücü Araştırması (HİA) sonuçları 16 Mayıs 2025’te yayımlandı.
Bilindiği gibi TÜİK, Mart 2021’den beri aylık ve üç aylık verileri ayrı ayrı açıklıyor. Aylık veriler daha sınırlı iken üç aylık veriler daha geniş bir kapsama sahiptir. Öte yandan, çeyreklik verilerin üç ayı kapsıyor olması sebebiyle, çeyreklik yayımlanan işsizlik ve istihdam verileri, aylık verilerden farklılıklar göstermektedir. Üç aylık veriler aylık verileri geriden takip etmektedir.
TÜİK, mevsim etkisinden arındırılmış istihdamın 2024 yılı 1. çeyrek ile 2025 yılı 1. çeyrek arasındaki bir yıllık dönemde 75 bin kişi azalarak 32 milyon 389 bin olduğunu açıkladı. 2024 yılı 1. çeyreğinde 32 milyon 464 bin olarak açıklanan mevsim etkisinden arındırılmış istihdam edilenlerin sayısı 2025 yılı 1. çeyreğinde 32 milyon 389 bin olarak hesaplandı. 2025 1. çeyreğinde mevsim etkisinden arındırılmış istihdam oranı ise yüzde 48,9 olarak gerçekleşti. Ancak TÜİK’in resmi istihdam verileri de tıpkı dar tanımlı işsizlik verileri gibi işgücü piyasasına ilişkin gerçeğin sadece sınırlı bir kısmını gösteriyor. İstihdam verileri tek başına istihdamın niteliği konusunda bilgi vermiyor. Bu nedenle alternatif işsizlik hesaplamaları yanında alternatif istihdam hesaplamalarına da ihtiyaç vardır.
TÜİK’in dar tanımlı işsizlik hesapları yetersiz
DİSK-AR, TÜİK’in dar tanımlı işsizlik hesaplamasının yetersizliği nedeniyle 2010 yılından bu yana alternatif geniş tanımlı işsizlik hesaplaması yapıyor. DİSK-AR yıllardır yaptığı alternatif geniş tanımlı işsizlik hesaplamasının ardından alternatif istihdam hesaplamasına da başladı.
Kayıtlı ve Tam Zamanlı İstihdam (KATİ) olarak adlandırdığımız alternatif istihdam hesaplamasının ilkini “İşsizlik ve İstihdamın Görünümü-Haziran 2021” isimli raporda, 2021 ilk çeyreği için yayımlamıştık.
İşsizlik ve istihdam verileri bir bütün oluşturuyor. Sadece işsizliğe bakmak işgücü piyasalarından yaşanan gelişmeleri tam olarak anlamaya yetmiyor. Bilindiği gibi TÜİK düzenli olarak istihdam sayısını ve oranlarını açıklıyor. Ancak açıklanan istihdam oranlarının istihdamın niteliğine ilişkin yeterli bilgi vermekten oldukça uzaktır. Bu sebeple DİSK-AR istihdamın niteliğine göre bir ayrıma giderek yeni bir istihdam verisi hesaplamaya başladı.
DİSK-AR’ın yeni hesaplamaya başladığı istihdam verisinin adı: Kayıtlı ve Tam Zamanlı İstihdam (KATİ). KATİ tüm istihdamı değil kayıtlı ve tam zamanlı olarak çalışanların oranını ortaya koymaktadır.
Çalışma çağındaki 66 milyon kişinin sadece 22,3 milyonu istihdamda!
KATİ istihdamın ne kadarının sigortalı ve tam zamanlı çalıştığını ortaya koymayı amaçlıyor.
Böylece kayıtsız istihdam ile kısmi ve eksik istihdam dışında kalan tam zamanlı ve sigortalı olarak çalışanların sayısı ve oranı ortaya çıkıyor. KATİ oranı kayıtlı tam zamanlı istihdamın 15+ yaş kurumsal olmayan nüfusa bölünmesiyle hesaplanıyor.
TÜİK’in resmi istihdam oranı 2025 1. çeyrekte yüzde 48,9 olarak açıklanırken, DİSK-AR tarafından TÜİK verilerinden hareketle hesaplanan Kayıtlı Tam Zamanlı İstihdam (KATİ) oranı yüzde 33,8 olarak gerçekleşti. Kadınlarda resmi istihdam oranı yüzde 31,9 iken KATİ oranı yüzde 19,7 ve erkeklerde resmi istihdam oranı yüzde 66,3 olarak açıklanmışken KATİ oranı yüzde 48,1 olarak hesaplandı (Grafik 2)
Böylece KATİ oranı resmi istihdam oranından genelde 15,1 puan, kadınlarda 12,2 ve erkeklerde ise 18,2 puan düşük olarak gerçekleşti.
DİSK-AR tarafından yapılan KATİ hesaplamasıyla çalışma çağındaki (15+ yaş) 66 milyon kişinin sadece 22,3 milyonu kayıtlı ve tam zamanlı istihdam (KATİ) kapsamında çalıştığı ortaya çıktı. Çalışma çağındaki 33,5 milyon kadının sadece 6,6 milyonu kayıtlı ve tam zamanlı istidamda (KATİ), çalışma çağındaki 32,8 milyon erkeğin ise 15,8 milyonu kayıtlı ve tam zamanlı istihdamda yer alıyor (Grafik 3). Bu durum nispeten nitelikli istihdamın düşüklüğünü ortaya koyuyor.
Geniş tanımlı işsizlik ile dar tanımlı işsizlik arasındaki makas hızla açılıyor!
TÜİK’e göre mevsim etkisinden arındırılmış dar tanımlı işsiz sayısı bir önceki çeyreğe göre, 23 bin kişi azalarak 2025 1. çeyrekte 3 milyon 80 bin olarak gerçekleşti. DİSK-AR tarafından TÜİK verilerinden yararlanarak hesaplanan geniş tanımlı işsiz sayısı ise 2025 1. çeyrekte 11 milyon 382 bin olarak hesaplandı. 2025 1. çeyrekte dar ve geniş tanımlı işsiz sayıları arasındaki fark 8 milyon 302 bin kişi oldu.
TÜİK tarafından 2025 1. çeyrekte yüzde 8,6 olarak açıklanan mevsim etkisinden arındırılmış dar tanımlı işsizlik oranı 0,1 puan azalış ile bir önceki çeyrek ile benzer seyirdeyken, mevsim etkisinden arındırılmış âtıl işgücü (geniş tanımlı işsizlik) oranı ise 2025 yılı 1. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre 1,4 puan artışla yüzde 28,0 olarak açıklandı (Grafik 1). Dar ve geniş tanımlı işsizlik oranları arasındaki fark 19,4 puan oldu.
Geniş tanımlı kadın ve erkek işsizliği arasında 15,2 puan fark!
TÜİK’in 2025 1. çeyrek üç aylık verilerine göre hem dar hem geniş tanımlı işsizliğin cinsiyete göre dağılımına bakıldığında kadınlarda işsizliğin çok daha yüksek olduğu görülüyor. 2025 1. çeyreğinde dar tanımlı işsizlik erkeklerde yüzde 6,6 ve kadınlarda ise yüzde 11,2 olarak açıklandı.
Geniş tanımlı işsizlik (âtıl işgücü) oranı ise erkeklerde yüzde 22,8 ve kadınlarda yüzde 38 olarak gerçekleşti (Grafik 4).
Böylece kadınlarda dar tanımlı işsizlik oranı erkeklerden 4,6 ve geniş tanımlı işsizlik oranı ise 15,2 puan yüksek seyrediyor.
TÜİK tarafından 2025 yılı 1. çeyrekte dar tanımlı kadın işsizliği 1 milyon 345 bin ve erkek işsizliği ise 1 milyon 539 bin olarak açıklandı. TÜİK verilerinden yararlanarak hesapladığımız geniş tanımlı işsiz sayısı ise kadınlarda 5 milyon 733 bin ve erkeklerde ise 5 milyon 748 bin olarak gerçekleşti (Grafik 5).
Kadın geniş tanımlı işsizliğinin dar tanımlı kadın işsizliğine göre yüksek olmasının en önemli sebebi kadınlar arasında zamana bağlı eksik istihdam edilenler ile ümitsizler, iş aramayıp çalışmaya hazır olanlar ve iş arayıp işbaşı yapamayacak olanları içeren potansiyel işgücünün yüksekliğidir.
Türkiye ne eğitimde ne istihdamda olan gençlerde avrupa şampiyonu!
NEET (Not in Education, Employment, or Training) istihdam, eğitim veya öğretim içinde olmayan gençlerin toplam genç nüfus içindeki payı olarak tanımlanıyor. Eğitimdeki gençler, yarı zamanlı veya tam zamanlı eğitime devam edenleri içerir, ancak yaygın eğitimde ve çok kısa süreli eğitim faaliyetlerinde olanları hariç tutar. İstihdam ILO ve Eurostat kılavuzuna göre anketin referans haftasında ücret veya kar için en az bir saat çalışan veya bu tür işlerde geçici olarak uzak olan kişileri kapsar. Bu nedenle NEET gençleri, işsiz veya inaktif olabilir ve eğitim veya öğretime dahil olmayabilir. OECD raporlarına göre istihdamda, eğitimde veya öğretimde olmayan gençler, yoksulluk sınırının altında gelir sahibi ve ekonomik durumlarını iyileştirmek için gerekli becerilere sahip olmayan bireyler olarak sosyal dışlanma riski altındadır.
Eurostat verilerine göre Türkiye, AB ülkeleri içinde en yüksek NEET oranına sahip ülkedir.
Türkiye’de her 4 gençten biri ne eğitimde ne istihdamda yer almaktadır. Türkiye’den sonra Avrupa ülkelerinde en yüksek NEET oranına sahip üç ülke Romanya (yüzde 14,5), İtalya (yüzde 15,2) ve Sırbistan’dır (yüzde 14,9). Avrupa ülkeleri arasında NEET oranı en düşük olan dört ülke ise yüzde 4,9 ile Hollanda, yüzde 5 ile İzlanda, yüzde 6,3 ile İsveç ve yüzde 6,8 ile Norveç’tir.
AB üyesi ülkeler ortalamasında ise NEET oranı yüzde 11’dir. Böylece Türkiye’nin NEET oranı AB üyesi ülke ortalamasının 2,4 katıdır.
Gençlerde geniş tanımlı işsizlik oranı genelde yüzde 37,5, genç kadınlarda yüzde 46,9!
Gençlerde işsizlik oranlarının genel işsizlik oranlarından daha yüksek seyrettiği biliniyor. Öte yandan AKP döneminde gençlerde işsizlik vahim bir hal aldı. AKP’nin iktidara geldiği 2002 3. çeyreğinden bu yana gençlerde geniş tanımlı işsizlik oranı yüzde 26’dan yüzde 37,5’e yükseldi.
AKP döneminde geniş tanımlı genç işsizliği 11,4 puan yükseldi. AKP döneminde gençler iş bulma ümidini kaybettiler ve iş aramaktan vazgeçtiler.
AKP’nin iktidara geldiği 2002 3. çeyreğinde gençlerde dar tanımlı işsizlik oranı yüzde 18,3 ve geniş tanımlı işsizlik oranı yüzde 26,1 idi. Gençlerde dar ve geniş tanımlı işsizlik arasındaki puan farkı 7,8’di. 2025 1. çeyreğinde ise gençlerde dar tanımlı işsizlik oranı yüzde 15 olarak açıklandı. TÜİK verilerinden yararlanarak hesapladığımız 15-24 yaş arası genç nüfusta geniş tanımlı işsizlik oranı ise 2025 1. çeyreğinde yüzde 37,5 olarak gerçekleşti. Geniş tanımlı genç işsizliği dar tanımlı genç işsizliğinden 22,5 puan fazladır.
Genç kadınlarda geniş tanımlı işsizlik ise daha yüksek oranda seyretmeye devam ediyor. 2025 1. çeyreğinde 15-24 yaş arası erkeklerde dar tanımlı işsizlik yüzde 11,2 ve geniş tanımlı işsizlik yüzde 32 olarak hesaplanırken, 15-24 yaş arası genç kadınlarda ise dar tanımlı işsizlik yüzde 22,1, geniş tanımlı işsizlik yüzde 46,9 olarak hesaplandı.