Üretici tepkili
Soğan üreticileri, yaşadıkları sorunlara, “İlkbaharla birlikte düşük rakımlı bölgelerde turfanda ürün hasatları başlamıştır. Bugün soğan üreticisinin başında olan talihsizliğin, yarın bütün tarım ürünlerinin başında olmayacağının hiçbir garantisi yoktur. İsteğimiz; Devlet büyüklerimizin bizlerle oturup maliyetimizi hesaplayarak, bin bir özenle ürettiğimiz ürünlerimizin heba olmaması için bizlere destek olmalarıdır. Bizler bir umutla devlet büyüklerimize, Tarım ve Ticaret Bakanlarımıza sesimizi duyurmaya çalıştık. Ancak sayıları binlerce olan üreticilerimizin dileklerini, ricalarını kendilerine iletmemize rağmen hâlâ çözüm üretilmedi” sözleriyle tepki gösterdi.

İktidar yatıştırmak istedi
Soğan Üreticileri ve Tedarikçileri Derneği, başta düşük fiyat olmak üzere sorunlarını dile getirmek ve seslerini duyurmak için 27 Nisan’da Hatay Reyhanlı’da kitlesel basın açıklaması yapacaktı.
Ticaret Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlığı’nın devreye girerek sorunların bir hafta içerisinde çözülme ‘sözü vermesiyle’ basın açıklaması iptal edildi. Edinilen bilgiye göre, bakanlıkların bölge temsilcileri dernek yetkililerini arayarak ‘Biz sorunu biliyoruz, basın açıklaması yapmanıza gerek yok, bu sorunu çözelim’ dedi.
Bakanlık temsilcileri tarafından 3-4 gün sonra aranan dernek yetkilileri, soruna ilişkin görüşlerini, isteklerini ve yol haritalarını aktardı. Görüşme sırasında bakanlıklardan elde kalan soğanları ihraç edebilmek için “teşvik primi” istediklerini ifade eden Soğan Üreticileri ve Tedarikçileri Derneği Genel Başkanı Reşit Kaya, “Bir don olur bir afet olur bunlar Allah’tan gelen şeyler. Ama dışarıdan soğan ithal etmek, kendi üreticimizin soğanının elinde kalmasına sebep olmak doğru bir şey değil. Burada dışarıdan ithal gelen soğanlardan dolayı fiyata düşüş yaşıyoruz. Bunun için kızgın ve kırgınız” dedi. 

Bayraktar, nisan ayı üretici market fiyatları ile girdi maliyetlerindeki değişimlere ilişkin, “Nisan ayında üretici ve market arasındaki fiyat farkı en fazla yüzde 256 ile havuçta görüldü. Havuçtaki fiyat farkını yüzde 230 ile marul, yüzde 222 ile kuru soğan, yüzde 219 ile kuru fasulye ve yüzde 216 ile nohut takip etti. Nisan ayında fiyatı en fazla artan ürün markette havuç, üreticide kuru kayısı olurken, fiyatı en fazla düşen ürün hem markette hem üreticide salatalık oldu” dedi.

Açıklamadan başlıklar:
-Nisan ayında markette 39 ürünün 28’sinde fiyat artışı, 11’inde ise fiyat azalışı görüldü. Markette fiyatı en fazla artan ürün yüzde 43 ile karnabahar oldu.
-Nisan ayında üreticide 31 ürünün 8’sinde fiyat artışı olurken 17’inde fiyat düşüşü görüldü. 6 üründe ise fiyat değişimi olmadı. Üreticide en çok fiyat düşüşü yüzde 59 ile salatalıkta görüldü.
-2025 sezonunda yaşanan don felaketi, meyve henüz dalda çiçekteyken üreticimizin kaderini belirlemeye başladı.

Ürünlerde durum
-Yaşanan zirai don afetinden etkilenen meyvelerin başında gelen kayısıda üretici fiyatları artış gösterdi. Kayısı üreticisinin elinde yüzde 10 civarında ürün kaldığı tahmin ediliyor.
-Yaşanan zirai don, fındık fiyatını artırdı. Antep fıstığındaki fiyat artışının sebebi ise bölgede etkili olan kuraklık oldu.
-İhracatın kısıtlanması, ardından bu kısıtlamanın 15 Mayıs’a kadar ertelenmesi, piyasayı olumsuz etkiledi.
-Nisan ayında havaların sıcak gitmesi sonucu, birim alandan alınan verim arttı. Bu da salatalık, patlıcan, sivri biber ve domatesin arzını artırarak üretici fiyatlarının düşmesine neden oldu.
-Kuru soğanda ise, Çukurova bölgesinde ekim alanlarının artması ve bu yıl havaların soğuk geçmesi nedeniyle yüksek rekolte beklentisi var. Bu nedenle ilk hasat döneminde kilosu 18-20 liralardan satılan kuru soğanın fiyatı 7-8 liralara kadar düştü. İç Anadolu bölgesinde ise depolarda üreticiye ait kuru soğan çok az miktarda kaldı ve sezon kapandı.
-Donun etkisiyle elma ağaçlarından beklenen verim düştü, üreticinin elinde kalan son ürünler de depolarda tükendi.
-Limon sezonunun sonlarına gelinirken, yaşanan don afeti ve ihracat kısıtlamalarının ardından alınan erteleme kararı, limon piyasasında da önemli bir duraklama yarattı.

Elektrik fiyatları üreticiyi zorluyor
Ziraat Odalarımız aracılığıyla girdi piyasalarından aldığımız fiyat verilerine göre; Nisan ayında, Mart ayına göre DAP gübresi yüzde 1,9, amonyum nitrat gübresi yüzde 0,7 oranında artış gösterdi. Buna karşın amonyum sülfat gübresi yüzde 1,6, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 1,3, ÜRE gübresi yüzde 0,1 oranında düştü.
Geçen yılın Nisan ayına göre son bir yılda ÜRE gübresi yüzde 35,7, DAP gübresi yüzde 34,3, amonyum nitrat gübresi yüzde 32,7, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 30,5, amonyum sülfat gübresi ise yüzde 21,6 oranında arttı.
Nisan ayında, Mart ayına göre süt yemi yüzde 3,1, besi yemi yüzde 3,2, son bir yılda besi yemi yüzde 25,5, süt yemi ise yüzde 25 oranında arttı.
Elektrik fiyatları son bir yılda yüzde 47,8 oranında artarken, tarım ilacı fiyatları da yüzde 14,94 oranında arttı.
Nisan ayında mazot fiyatı aylık olarak yüzde 2,9 oranında düşmesine rağmen, yıllık yüzde 10,1 oranında arttı.
Girdi fiyatlarında yıllık bazda en fazla artış yüzde 47,8 oranıyla elektrikte görüldü.

2024 yılının zam lideri beyaz lahana
Açıklamada öne çıkan başlıklar şöyle:
-2024 yılında markette takip edilen 41 ürünün 40’ında fiyat artışı, 1 üründe fiyat azalışı oldu.
-2024 yılında, fiyatı en fazla artan ürün markette beyaz lahana, üreticide mandalina, fiyatı en fazla düşen ürün markette ve üreticide patates oldu.
-2024 yılında, üreticide takip edilen 33 ürünün 29’unda fiyatlar artarken, 4 üründe fiyat düşüşü yaşandı. Geçen yıla göre bu yıl, üreticide en fazla fiyat artışı yüzde 276,5 ile mandalinada görüldü.
-Üreticide en fazla fiyat düşüşü yüzde 59,8 ile patateste görüldü.
-Aralık ayında markette 41 ürünün 24’ünde fiyat artışı, 17’sinde fiyat azalışı tespit edildi. Markette fiyatı en fazla artan ürün yüzde 75,6 ile beyaz lahana oldu.
-Aralık ayında üretici ve market arasındaki fiyat farkı en fazla yüzde 312,3 ile limonda görüldü.
-Aralık ayında üreticide 33 ürününün 15’inde fiyat artışı olurken, 9’unda fiyat düşüşü görüldü. 9 üründe ise fiyat değişimi olmadı. Üreticide en fazla fiyat artışı yüzde 89,2 ile patlıcanda görüldü.
-Üreticide patlıcan fiyatındaki artışın sebebi ürün arzındaki azalmadır. Arzın düşmesi ve talebin artması üreticide bazı ürün fiyatlarının yükselmesine sebep oldu.
-Sera üretiminde kış döneminde birim alandan alınan verimin azalması, kışlık sebzelerde geçen yıl üretici fiyatlarının düşük olması ve maliyetlerinin de yükselmesi üretim alanlarını daralttı.
-Ürün girdi piyasalarından alınan fiyat verilerine göre; Aralık ayında, Kasım ayına göre amonyum nitrat yüzde 12,3, ÜRE gübresi yüzde 9,2, DAP gübresi yüzde 2,7, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 2,6, amonyum sülfat gübresi yüzde 1,8 oranında arttı.
-Tarım ilacı fiyatları geçen aya göre yüzde 6,8 oranında artarken, yıllık yüzde 34,3 oranında artış gösterdi.
-Aralık ayında Kasım ayına göre süt yemi yüzde 1,8, besi yemi yüzde 1,6, son bir yılda süt yemi yüzde 26,1, besi yemi ise yüzde 25,5 oranında arttı.
-Elektrik fiyatları yıllık olarak yüzde 30,4 oranında arttı. Mazot fiyatları aylık yüzde 0,5 oranında azalış gösterirken, yıllık bazda yüzde 18 oranında arttı.

Gübre fiyatları 2021 yılından beri yükseliyor
Bayraktar’ın açıklamasında öne çıkan başlıklar şöyle:
“Ekim ayında markette 36 ürünün 21’inde fiyat artışı, 15’inde fiyat düşüşü oldu.
Ekim ayında üreticide 28 ürünün 18’inde fiyat artışı olurken 7’sinde fiyat düşüşü görüldü. 3 üründe ise fiyat değişimi olmadı.
2021 yılının ekim ayından itibaren yükselmeye başlayan gübre fiyatları, 2023 yılının ağustos ayında zirveyi gördü ve fiyatlar bu seviyelerde devam ediyor. Artan gübre fiyatları üreticilerimizi ucuz gübre arayışına sevk ederken gübre fiyatları da bayiden bayiye değişkenlik gösteriyor. Birliğimizce tarımsal faaliyetin yoğun olarak yapıldığı bir ilçede, aynı gübrenin farklı satış noktalarındaki fiyat değişimleri gözlendi.
Gübre fiyatlarının üreticilerimizi zorladığı bu günlerde, aynı gübrenin farklı satış noktalarındaki fiyat farkının yüzde 23’lere kadar çıkması kabul edilebilir değildir. Birbirinden farklı yüksek fiyatlardan çiftçilerimizi korumak gerekiyor. Yaşanan yüksek fiyat farkının önüne geçmek amacıyla gübrelerde tavan fiyat uygulanmalıdır.”

‘Çiftçiler her gün bu eylemi gerçekleştirecek’
Kahramanmaraş’ta domates ve biber üreticileri, fiyatların masraflarını karşılamamasını protesto etmek için traktörlerle konvoy düzenleyerek eylem başlattı. Çiftçiler, “Eğer destek bize sağlanmazsa çiftçiler her gün bu eylemi gerçekleştirecektir” açıklamasını yaptı.
Traktörlerle konvoy yapan çiftçiler, Kahramanmaraş-Gaziantep yolunu kapatarak ellerinde kalan domatesleri yola döktü.
Traktör konvoyunun Kahramanmaraş-Gaziantep kara yolunu kapatması nedeniyle trafikte uzun kuyruklar oluştu. Narlı beldesinden Kahramanmaraş Valiliği’ne doğru ilerleyen çÇiftçiler Kahramanmaraş Valiliği önünde açıklama yaptı.

‘Çiftçi ayakta kalamaz hale gelmiştir‘
Çiftçiler, şu açıklamayı yaptı:
“Yüksek maliyetle üretilip, düşük fiyatta ürününü satan çiftçimizin sesi olmak için toplandık. Kahramanmaraş çiftçisi zor durumdadır. Geçen yıl ay çekirdeğini 40 liraya satarken bugün 25-30 lira fiyat biçilmektedir. Mazot 20 lirayken bugün 42 lira olmuştur. İşçi yevmiyesi 400 lirayken bugün 800 lira olmuştur.
Çiftçinin malı açıktadır, Tarım Kredi Kooperatifleri’nin alım yapması gerekmektedir. Çiftçi ayakta kalamaz hale gelmiştir. Bir haftaya kadar Kahramanmaraş’ta biçim yapılacaktır ama verilen fiyat, maliyetleri kurtarmayıp çiftçi zarar etmektedir. Geçen yıl 20 lira olan pamuk bugün 18-19 lira fiyat verilmektedir. Artan maliyetlere göre çiftçinin pamuğunun 35-40 lira olmalıdır. Kahramanmaraş çiftçisi bitiyor. Destek çıkılmazsa ilerleyen günlerde çiftçi intihar haberleri alınacaktır. Eğer destek bize sağlanmazsa çiftçiler her gün bu eylemi gerçekleştirecektir. İster her hafta, ister her gün çiftçimiz elbet bir gün kazanacaktır.”

Neden bu kadar pahalı?
Zeytinyağı üretiminde bu yıl, dünyayı da etkisi altına alan küresel iklim nedeniyle geçen seneye oranla düşük rekolte bekleniyor. 2022’de 421 bin ton olan üretimin bu yıl 180 bin tona kadar düşeceği tahmin ediliyor.
Geçen yıldan kalan 150 bin tonla birlikte Türkiye’nin bu seneki stoku 330-350 bin tona ulaşıyor.
Ancak fiyatların yüzde 100’ün üzerinde artacağı tahmin ediliyor. Türkiye’nin iç pazarda 150-200 bin ton tüketimine rağmen zeytinyağındaki yüksek fiyatları değerlendiren sektör temsilcileri, girdi maliyetlerini gerekçe gösteriyor. Üretim, toplama, işleme, şişeleme ve lojistik maliyetlerinin geçen yıla göre yüzde 150 arttığı belirtiliyor.

Tarım girdi maliyetleri yüksek
Dünyanın aksine Türkiye’de fiyat artışının yüksek talepten değil, maliyetlerdeki artıştan kaynaklandığına dikkat çeken Türkiye Gıda ve İçecek Sanayii Dernekleri Federasyonu (TDGF) Yönetim Kurulu Başkanı Demir Şarman da girdilerin döviz kurlarıyla bağlantılı olduğuna işaret etti. Şarman “Dünyayla ayrışmanın nedeni bu” ifadesini kullandı.
Fiyat artışlarının yükselen tarımsal girdi maliyetleri nedeniyle olduğunu belirten gıda sanayi sektörü, krediye erişim noktasında kolaylık talep ediyor.
Piyasayı sahte zeytinyağı dolduracak
Zeytinyağı taklit ve tağşişi yapılabilen en uygun ürün. Muhtemel fiyat artışında bu yıl çok fazla taklit ürünün piyasaya girebileceği uyarısında bulunan sektör temsilcileri “Zeytinyağına ayçiçeği, pamuk veya fındık yağı karıştırılıyor. Bakanlığın özellikle bu seneye dikkat etmesi gerek. Denetimler arttırılmalı” çağrısı yaptı.