OECD, geçen günlerde 38 ülkenin yer aldığı nisan ayı kira enflasyonu verilerini açıkladı. Ekonomist İnan Mutlu ise bu verilerden oluşturduğu grafikle barınma krizinin ulaştığı boyutları net bir şekilde ortaya serdi. Grafik, tam anlamıyla bir çığlık. 

Buna göre 2025 Nisan itibarıyla Türkiye’de yıllık kira enflasyonu yüzde 89.19’a ulaştı. Bu oran, ikinci sıradaki Macaristan’ın sekiz katı düzeyinde. 

Macaristan’da kira artışı yalnızca yüzde 11.01 seviyesinde. Listenin son sırasındaki Güney Kore’de ise kira artışı yüzde 1’in altında. 

Çarşamba günü mayıs ayı enflasyonu açıklanacak. Konut ve işyeri kiralarında uygulanacak azami zam oranı, TÜFE’nin (tüketici fiyat endeksi) son 12 aylık ortalamasına göre belirleniyor. 

Kira sözleşmesi bu ay yenilenecek kiracılar, yüreği ağzında açıklanacak rakamı bekliyor. TÜİK enflasyonunun öncü göstergesi İTO endeksi rakamın yüksek olacağının sinyalini verdi. 

Geçen ay kira artış oranı yüzde 48.73 olarak kaydedilmişti. Bu oran yasal tavan zammına işaret etse de ev sahipleri TÜİK enflasyonunu pek takmıyor. 

10 YILDA YÜZDE 1000

Türkiye kirada sadece bu yıl değil, son on yılın da şampiyonu. 2015’ten bu yana kiralar 11 kat arttı. Dile kolay: Yüzde 1000’in üzerinde bir artış. 

Barınma, artık bir insan hakkı değil, bir piyasa enstrümanı. Ve piyasa, insanı umursamıyor. Bu rakamlar ateş gibi ama ateş, yuvasından taşınmak zorunda kalan yaşlıları, tek odalı evlere sıkışmış çocukları, üniversiteyi kazandığı halde kalacak yer bulamayan gençleri, kira artışıyla baş edemediği için ailesinin yanına dönmek zorunda kalan kadınları yakıyor en çok… 

Barınma krizinin sessiz ama derin etkisi sosyal dışlanma. Kiraların yüksekliği, insanları kent merkezlerinden itiyor. Ulaşım, eğitim, sağlık gibi temel hizmetlere erişim zorlaşıyor. Mahalleler kimliğini yitiriyor, dayanışma parçalanıyor. Düşük ve orta gelirli aileler, büyük şehirlerde adeta “istenmeyen misafire” dönüşüyor. 

YAPIŞKAN ENFLASYON

Mesele sadece sosyolojik değil. Aynı zamanda ekonomik. Kiralardaki yapışkanlık, enflasyonla mücadeleyi de sabote ediyor. Gelirler gelecek enflasyona göre örneğin 2025 için yüzde 20 olarak belirlenirken kira sözleşmeleri geçmiş enflasyonla yenileniyor. Bu da fiyatların kolay kolay düşmemesine neden oluyor. 

Nedenler ne? Yıllardır yazmaktan yorulduk. Sağır sultanın bile bildiği sorunları bir daha sıralayalım: 

Yüksek enflasyon, yetersiz konut arzı, ağır aksak kentsel dönüşüm, iç göç ve artan yabancı nüfus. 

Peki çözüm ne?

Ortada bir arz sorunu var. Yeni konut üretimi durma noktasında. İnşaat maliyetlerindeki artış önlenemiyor. Mevcut stok ise ya lüks ya da erişilemez. 

Sosyal konut üretimi bir tercih değil, zorunluluk. TOKİ’nin “orta gelirliye lüks daire” politikası terk edilmeli. Gerçekten dar gelirli için, gençler için, kadınlar için, emekliler için erişilebilir konut modelleri geliştirilmeli. Aksi halde barınma hakkı, bu ülkenin çoğunluğu için bir hayal olarak kalacak. 

Türkiye artık evsizliği konuşmak zorunda. Yalnızca sokakta yatanları değil, çalıştığı halde ev bulamayanları, maaşının yarısını kiraya verenleri, dört kişi bir odada yaşayanları da bu tanıma dahil etmeliyiz. Çünkü barınma krizi kapıda değil, çoktan içeri girdi ve can yakıyor.

Kaynak: Jale Özgentürk / Cumhuriyet

TÜİK,  “Hanehalkı Bütçe Araştırması 2023 yılı” sonuçlarını açıkladı.
Araştırmaya göre, 2023 yılında Türkiye genelinde hanehalklarının tüketim amaçlı yaptığı harcamalar içinde en yüksek payı %23,9 ile konut ve kira harcamaları alırken, ikinci sırayı %21,9 ile ulaştırma harcamaları, üçüncü sırayı ise %20,6 ile gıda ve alkolsüz içecek harcamaları aldı.
Toplam tüketim harcamalarında en düşük payı alan harcama türleri ise %0,8 ile sigorta ve finansal hizmetler, %1 ile eğitim hizmetleri ve %1,9 ile eğlence, spor ve kültür harcamaları oldu.
Hanelerin tüketim harcamalarını karşılaştırılabilir hale getirmek amacıyla hanehalkı büyüklüğü ve kompozisyonu dikkate alınarak elde edilen eşdeğer fert başına tüketim harcaması kullanılmaktadır. Aylık ortalama tüketim harcaması hanehalkı başına 24 bin 383 TL ve eşdeğer fert başına 12 bin 521 TL olarak tahmin edildi.

Temel gelir kaynağına göre harcama kalıpları değişti
Temel gelir kaynağı maaş, ücret, yevmiye geliri olan hanehalkları; ulaştırma harcamalarına %22,8, konut ve kira harcamalarına %22,2 ve gıda ve alkolsüz içecek harcamalarına %18,9 pay ayırırken, müteşebbis geliri olan hanehalkları; ulaştırma harcamalarına %27,3, konut ve kira harcamalarına %19,7 ve gıda ve alkolsüz içecek harcamalarına %19,5 pay ayırdı.

Düşük gelirli haneler, yüksek gelirlilere göre gıdaya iki kattan daha fazla pay ayırdı
Gelire göre sıralı %20’lik gruplar itibarıyla tüketim harcamalarının 2023 yılındaki dağılımına bakıldığında; en düşük gelir grubu olan birinci %20’lik grupta yer alan hanehalkları, gıda ve alkolsüz içecek harcamalarına %36,6, konut ve kira harcamalarına %29,2, ulaştırma harcamalarına %8,8 ve mobilya ve ev eşyası harcamalarına %5,4 pay ayırdı.
En yüksek gelir grubu olan beşinci %20’lik grupta yer alan hanehalkları ise, ulaştırma harcamalarına %28,3, konut ve kira harcamalarına %21, gıda ve alkolsüz içecek harcamalarına %14,5 ve lokantalar ve konaklama hizmetleri harcamalarına %6,9 pay ayırdı.

Tek kişilik haneler konut ve kiraya kalabalık hanelerden bir buçuk kat daha fazla pay ayırdı
Hanehalkı büyüklüğüne göre tüketim harcamalarının 2023 yılındaki dağılımına bakıldığında; tek kişilik hanehalkları, konut ve kira harcamalarına %31,8, ulaştırma harcamalarına %18,7 ve gıda ve alkolsüz içecek harcamalarına %16,3 pay ayırdı.
Hanehalkı büyüklüğü 7 ve daha fazla kişi olan hanehalkları, gıda ve alkolsüz içecek harcamalarına %30,2, konut ve kira harcamalarına %19,9 ve ulaştırma harcamalarına %14,9 pay ayırdı.