İstanbul’da evini kiralamak isteyen bir ev sahibinin internet sitesi üzerindeki ilanda yazdıkları tepki topladı. Ev sahibinin ”Emekliye kiralık değildir. Emekliler aramasın” ifadelerinin ardından gerekçesi de dikkat çekti.
İstanbul’un Ümraniye ilçesinde kiralanmak üzere bir internet sitesinde yer alan ilan gündem oldu, sosyal medyada tepki yağdı.
Ümraniye’deki iki artı bir kiralık dairee ilanında ”Emekliye kiralık değildir. Emekliler aramasın” ifadeleri kullanıldığı görüldü.

Gerekçesi şaşkınlık yarattı
İlan sahibinin emekliye kiraık daire vermek istememesinin nedeni de dikkat çekti. Aynı ilanın açıklamasında, “Emekli maaşlarına haciz konulamadığı için emekli tercih etmiyoruz” sözleri kullanılırken ilanda yer alan ifadeler sosyal medyada birçok kullanıcı tarafından “ayrımcı” ve “hak ihlali” olarak yorumlandı.

Diğer istekleri de dikkat çekti
Ev sahibinin, kiracı adaylarından tahliye taahhütnamesi, adli sicil kaydı, Findex kredi notu ve maaşında haciz bulunmadığına dair belge istediği de görüldü. Ayrıca ev sahibi, sadece devlet memuru veya kurumsal çalışanların başvurularının değerlendirileceği ifade etti.

İlanda şu ifadeler yer aldı:
”Sahibinden Ümraniye’de toplu taşımaya yakın, ulaşımı kolay 2+1 daire
Emlakçılar kesinlikle aramasın.
Emekliye kiralık değildir. Emekliler aramasın. Maaşına haciz konulamadığı için emekli tercih etmiyoruz. Daire sadece devlet memuruna veya kurumsal çalışana verilecektir. Tahliye taahhütnamesi istenecektir. Ayrıca adli sicil kaydı ve Findex kredi notu taleb edilecektir. İşyerinden maaşında haciz olmadığına dair belgede istenilecektir.”

Emeklinin hali
Kiralık ev ilanlarında yer alan, ”Bekara ev yok”, ”Yabancıya kiralık değildir”, ”Kalabalık aileye verilmeyecektir” ifadelerinin ardından emekliye ev verilmek istenmemesi, AKP iktidarında emeklilerin kirasını bile ödemeyecek duruma geldiğini, zor şartlarda hayatını idame ettirmeye çalıştığını bir kez daha gösterdi.

Kaynak: Cumhuriyet

OECD, geçen günlerde 38 ülkenin yer aldığı nisan ayı kira enflasyonu verilerini açıkladı. Ekonomist İnan Mutlu ise bu verilerden oluşturduğu grafikle barınma krizinin ulaştığı boyutları net bir şekilde ortaya serdi. Grafik, tam anlamıyla bir çığlık. 

Buna göre 2025 Nisan itibarıyla Türkiye’de yıllık kira enflasyonu yüzde 89.19’a ulaştı. Bu oran, ikinci sıradaki Macaristan’ın sekiz katı düzeyinde. 

Macaristan’da kira artışı yalnızca yüzde 11.01 seviyesinde. Listenin son sırasındaki Güney Kore’de ise kira artışı yüzde 1’in altında. 

Çarşamba günü mayıs ayı enflasyonu açıklanacak. Konut ve işyeri kiralarında uygulanacak azami zam oranı, TÜFE’nin (tüketici fiyat endeksi) son 12 aylık ortalamasına göre belirleniyor. 

Kira sözleşmesi bu ay yenilenecek kiracılar, yüreği ağzında açıklanacak rakamı bekliyor. TÜİK enflasyonunun öncü göstergesi İTO endeksi rakamın yüksek olacağının sinyalini verdi. 

Geçen ay kira artış oranı yüzde 48.73 olarak kaydedilmişti. Bu oran yasal tavan zammına işaret etse de ev sahipleri TÜİK enflasyonunu pek takmıyor. 

10 YILDA YÜZDE 1000

Türkiye kirada sadece bu yıl değil, son on yılın da şampiyonu. 2015’ten bu yana kiralar 11 kat arttı. Dile kolay: Yüzde 1000’in üzerinde bir artış. 

Barınma, artık bir insan hakkı değil, bir piyasa enstrümanı. Ve piyasa, insanı umursamıyor. Bu rakamlar ateş gibi ama ateş, yuvasından taşınmak zorunda kalan yaşlıları, tek odalı evlere sıkışmış çocukları, üniversiteyi kazandığı halde kalacak yer bulamayan gençleri, kira artışıyla baş edemediği için ailesinin yanına dönmek zorunda kalan kadınları yakıyor en çok… 

Barınma krizinin sessiz ama derin etkisi sosyal dışlanma. Kiraların yüksekliği, insanları kent merkezlerinden itiyor. Ulaşım, eğitim, sağlık gibi temel hizmetlere erişim zorlaşıyor. Mahalleler kimliğini yitiriyor, dayanışma parçalanıyor. Düşük ve orta gelirli aileler, büyük şehirlerde adeta “istenmeyen misafire” dönüşüyor. 

YAPIŞKAN ENFLASYON

Mesele sadece sosyolojik değil. Aynı zamanda ekonomik. Kiralardaki yapışkanlık, enflasyonla mücadeleyi de sabote ediyor. Gelirler gelecek enflasyona göre örneğin 2025 için yüzde 20 olarak belirlenirken kira sözleşmeleri geçmiş enflasyonla yenileniyor. Bu da fiyatların kolay kolay düşmemesine neden oluyor. 

Nedenler ne? Yıllardır yazmaktan yorulduk. Sağır sultanın bile bildiği sorunları bir daha sıralayalım: 

Yüksek enflasyon, yetersiz konut arzı, ağır aksak kentsel dönüşüm, iç göç ve artan yabancı nüfus. 

Peki çözüm ne?

Ortada bir arz sorunu var. Yeni konut üretimi durma noktasında. İnşaat maliyetlerindeki artış önlenemiyor. Mevcut stok ise ya lüks ya da erişilemez. 

Sosyal konut üretimi bir tercih değil, zorunluluk. TOKİ’nin “orta gelirliye lüks daire” politikası terk edilmeli. Gerçekten dar gelirli için, gençler için, kadınlar için, emekliler için erişilebilir konut modelleri geliştirilmeli. Aksi halde barınma hakkı, bu ülkenin çoğunluğu için bir hayal olarak kalacak. 

Türkiye artık evsizliği konuşmak zorunda. Yalnızca sokakta yatanları değil, çalıştığı halde ev bulamayanları, maaşının yarısını kiraya verenleri, dört kişi bir odada yaşayanları da bu tanıma dahil etmeliyiz. Çünkü barınma krizi kapıda değil, çoktan içeri girdi ve can yakıyor.

Kaynak: Jale Özgentürk / Cumhuriyet

Bayram gelmiş neyime
Önümüz bayram, çoluk çocuk torun yeğen, dost akraba hep bir araya geldiğimiz eski bayramları özledik. 23 yıllık iktidar, bile isteye, taammüden bize bir bayramı bile çok gördü, hak edilmiş maaşlarımızı kuşa çevirdi, sadaka düzeyine indirdiği emekli ikramiyesini üç binden sadece dört bine çıkardı. Üstelik, ”Daha ne olsun” diyerek bin liralık artış için teşekkür bekledi. Biliyoruz ki yaptıkları yapacaklarının teminatıdır. Emekli emekçi işçi memur öğrenci çiftçi dul yetim yoksullukla sınanırken; yap işlet devretçiler, paradan para kazananlar, yerli ve uluslararası tefeciler ülkemizin kaymağını tüketiyor.

“Halkoyu iradesiyle tarihin müzesine iade edeceğiz”
”Bayram gelmiş neyime” demeyeceğiz; bayramlarımızı ağız tadıyla dost sıcaklığıyla yeniden yaşamak için, holdinglerin, dolar milyarderlerinin ve rantiyenin dostu iktidarı halkoyu iradesiyle tarihin müzesine iade edeceğiz.
Niçin böyle yapacağız?
Çünkü, ülkemizde üretilen her mal ve hizmet bu ülkenin tüm emekçilerinin alın teridir, kafa ve kol gücüdür, beyninin ışığıdır. Toplumsal refahtan en büyük payı bu emekçiler almalıdır.

Halktan kopmuş bunlar
AKP, yerli ve yabancı tekellere, dolar milyarderlerine büyük bir taahhütte bulunarak iktidara gelmişti. Neydi bu taahhüt? Sınırsız özelleştirme, borç faiz döviz ekonomisi. Bunu da hakkıyla yerine getirdiler, Cumhuriyetin tüm birikimlerini elden çıkardılar. Devlete ait Sümerbank, Türk Telekom, Tüpraş, Tedaş, Tekel, Petkim, Seka, Tank Palet, Etibank, Şeker fabrikaları, limanlar, otoyollar elden çıkarıldı, yerli ve yabancı tekellere, yandaşlara peşkeş çekildi. En son daha iki gün önce kamunun malı Çayırhan Termik Santralini de Ankara’ya kadar yürüyen emekçilerin iradesini yok sayarak sattılar. Emekçiyi yok sayan bir iktidar iş başında kalmamalıdır.

Nihat Zeybekçi
Nihat Zeybekçi; bu kişi AKP iktidarında yıllarca bakanlıklar yapmış tecrübeli birisi. Televizyon programcısı Armağan Çağlayan’a üç gün önce konuk oldu. Programda bir yerde diyor ki: ”Evet on beş bin liralık emekli maaşı düşük, 22 bin liralık asgari ücret düşük. İstesek bunu para basarak yüz bin lira yaparız, ama o zaman enflasyon azar. Örnek veriyor, diyor ki: maaşları ücretleri bu kadar artırırsak beş bin liralık kira on beş bin liraya çıkar. Bu yüzden talebi kısmak için ücretleri maaşları düşük tutmak zorunda kalıyoruz.”
İşin esası üretimi artırmaktır. Madem ki bunu biliyorsun, niçin kamu mallarını yağmalatıyorsun, köylüyü, tarımcıyı, sanayiciyi, KOBİ’yi hayvan üreticisini üretimden koparıyorsun? Kendileri ve çevreleri o kadar zenginleşmişler, servete boğulmuşlar ki kiraların beş bin lira olduğunu zannediyor. Bilmiyor ki en ücra yerde bile maaşlar kiraya yetmiyor.

Çare kamuculuktur
Halkımızın refahı ve vatanımızın birliği bütünlüğü için, temelleri cumhuriyetle atılan kamucu ekonomi anlayışına dönelim. Sanayi ve tarımı destekleyen, işçiyi emekçiyi önceleyen planlı, üreten ekonomi modeline geçelim. Özelleştirilen kamu kurumları tekrar devletleştirilsin, çocuklarımıza ve torunlarımıza tam istihdam sağlansın.
Herkese, uygun ödemeli depreme ve afete dayanıklı sosyal konutlar inşa edilsin, kimse sokakta kalmasın.
Herkesin karnı tok, sırtı pek, başı dik olsun, çocuklarımız ve torunlarımızla birlikte onurumuzla insanca yaşayalım.
Üretimi bizden devralan çocuklarımızla, torunlarımızla omuz omuza olmak, demokratik laik eşit ve özgür Türkiye’ye ulaşmak için haydi görev başına.
Ekonomik ve insani krizin baş sorumlusu, iç ve dış tekellerin temsilcisi iktidarı demokratik yoldan iş başından uzaklaştırmak için haydi görev başına.
Emperyalizme sömürgeciliğe siyonizme kapitalist sömürüye karşı haydi görev başına.
Kurtuluş yok tek başına ya hep beraber ya hiçbirimiz.

Yüzde 480 artış
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Nisan 2022’den bu yana açıklamadığı madde sepeti fiyatlarında yer alan ‘Kiracı Tarafından Ödenen Gerçek Kira’ ücretleri ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından açıklanan Konut Birim Fiyat verilerinden 2010-2015-2020 ve 2024 yılları sonundaki duruma bakıldığında değişim görülüyor.
ekonomim.com’dan Özder Şeyda Uyanık’ın haberine göre, 2010 yılı sonunda TÜİK’in verilerine göre, gerçek kira 488,11 TL olurken, 2015 yılında 669,22 TL’ye, 2020 yılında 1.122,14 TL’ye çıkıyor. TÜİK’in harcama kalemlerindeki artış oranında incelendiğinde, son olarak 2022 Nisan’da açıkladığı fiyat olan 1.408,73 TL üzerinden 2024 sonuna artış oranı yüzde 480 oluyor. Bu artış oranıyla 2024 sonunda enflasyon hesaplamasında TÜİK, kirayı 8.170,65 TL olarak alıyor.

Ev fiyatlarındaki artış
TCMB’nin verilerine göre, Türkiye’de konut birim fiyat üzerinden 100 metrekare bir evin fiyatı 2010’da 106 bin 270 TL, 2015’te 221 bin 720 TL, 2020’de 397 bin 200 TL olurken, 2024 sonunda 3 milyon 606 bin 130 TL oluyor.
Ev fiyatlarındaki artış ile kiralardaki artış yarışırken orana bakıldığında ev fiyatlarının daha önce gittiği görülüyor.

Asgari ücretli ne durumda?
Asgari ücret, bu dönemlerde TÜİK’in hesapladığı kiralara oranla avantajlı konuma geçerken, TCMB’nin hesapladığı konut fiyatlarında ise geriye düşüyor.
2010’da asgari ücretin TÜİK’in hesapladığı kiraya oranı 1,56 olurken, yani asgari ücret 1,5 kira ederken, 2015’te bu oran 1,80’e çıkıyor. 2020’de asgari ücret 2,07 kiraya karşılık gelirken, 2024’te bu oran 2,08 oluyor.
Ancak iş ev almaya gelince tablo değişiyor. Ev fiyatlarına oranla asgari ücret geriliyor. 2010’da asgari ücret bir ev fiyatının yüzde 0,72’si oranında olurken, 2024 gelindiğinde bu oran yüzde 0,47’ye geriliyor.
Özetle, asgari ücretli Türkiye genelindeki kiraları ödemekte zorlanmazken, ev almak konusunda zor düşüyor.
2010’da ev fiyatı yaklaşık 218 kira ederken, 2015’te 331, 2020’de 354 ve 2024’te ise 441 kiraya çıkıyor.

TÜİK,  “Hanehalkı Bütçe Araştırması 2023 yılı” sonuçlarını açıkladı.
Araştırmaya göre, 2023 yılında Türkiye genelinde hanehalklarının tüketim amaçlı yaptığı harcamalar içinde en yüksek payı %23,9 ile konut ve kira harcamaları alırken, ikinci sırayı %21,9 ile ulaştırma harcamaları, üçüncü sırayı ise %20,6 ile gıda ve alkolsüz içecek harcamaları aldı.
Toplam tüketim harcamalarında en düşük payı alan harcama türleri ise %0,8 ile sigorta ve finansal hizmetler, %1 ile eğitim hizmetleri ve %1,9 ile eğlence, spor ve kültür harcamaları oldu.
Hanelerin tüketim harcamalarını karşılaştırılabilir hale getirmek amacıyla hanehalkı büyüklüğü ve kompozisyonu dikkate alınarak elde edilen eşdeğer fert başına tüketim harcaması kullanılmaktadır. Aylık ortalama tüketim harcaması hanehalkı başına 24 bin 383 TL ve eşdeğer fert başına 12 bin 521 TL olarak tahmin edildi.

Temel gelir kaynağına göre harcama kalıpları değişti
Temel gelir kaynağı maaş, ücret, yevmiye geliri olan hanehalkları; ulaştırma harcamalarına %22,8, konut ve kira harcamalarına %22,2 ve gıda ve alkolsüz içecek harcamalarına %18,9 pay ayırırken, müteşebbis geliri olan hanehalkları; ulaştırma harcamalarına %27,3, konut ve kira harcamalarına %19,7 ve gıda ve alkolsüz içecek harcamalarına %19,5 pay ayırdı.

Düşük gelirli haneler, yüksek gelirlilere göre gıdaya iki kattan daha fazla pay ayırdı
Gelire göre sıralı %20’lik gruplar itibarıyla tüketim harcamalarının 2023 yılındaki dağılımına bakıldığında; en düşük gelir grubu olan birinci %20’lik grupta yer alan hanehalkları, gıda ve alkolsüz içecek harcamalarına %36,6, konut ve kira harcamalarına %29,2, ulaştırma harcamalarına %8,8 ve mobilya ve ev eşyası harcamalarına %5,4 pay ayırdı.
En yüksek gelir grubu olan beşinci %20’lik grupta yer alan hanehalkları ise, ulaştırma harcamalarına %28,3, konut ve kira harcamalarına %21, gıda ve alkolsüz içecek harcamalarına %14,5 ve lokantalar ve konaklama hizmetleri harcamalarına %6,9 pay ayırdı.

Tek kişilik haneler konut ve kiraya kalabalık hanelerden bir buçuk kat daha fazla pay ayırdı
Hanehalkı büyüklüğüne göre tüketim harcamalarının 2023 yılındaki dağılımına bakıldığında; tek kişilik hanehalkları, konut ve kira harcamalarına %31,8, ulaştırma harcamalarına %18,7 ve gıda ve alkolsüz içecek harcamalarına %16,3 pay ayırdı.
Hanehalkı büyüklüğü 7 ve daha fazla kişi olan hanehalkları, gıda ve alkolsüz içecek harcamalarına %30,2, konut ve kira harcamalarına %19,9 ve ulaştırma harcamalarına %14,9 pay ayırdı.

Asal Araştırma ocak ayında, “Türkiye ekonomisinin en önemli sorunu nedir?” sorusuna cevap arayan bir anket gerçekleştirdi. Ankete göre gıda fiyatlarında yaşanan artış ilk sırada yer aldı. Yoksulluk ve açlık sınırı belirlenirken kullanılan temel başlıklar katılımcıların birinci gündem maddesi oldu. 2 bin kişinin katıldığı ankette, yurttaşlar en fazla gıda ve konut fiyatlarından dert yandı.

Yüksek fiyatlardan gıdaya erişemiyoruz
Gıda ürünleri fiyatlarındaki artışları yüzde 29,1 ile ilk sırada yer alırken kira ve konut fiyatlarındaki artış yüzde 14,3 ile ikinci, akaryakıt fiyatlarındaki artış ise (%) yüzde 9,5 ile üçüncü sırada yer aldı. Akaryakıt fiyatlarını yüzde 8,7 işsizlik, yüzde 8,4 ile doğalgaz, elektrik ve su fiyatlarının yüksek olması, yüzde 7,1 ile enflasyon, yüzde 6,5 ile yüksek vergi oranları, yüzde 5,6 ile faizlerin yüksekliği, yüzde 3,5 eğitim, yüzde 3 kamuda israf, yüzde 2,3 ile sosyal eşitsizlik ve yüzde 2 ile cari açık izledi.

Gıda fiyatlarında 5 kat artış oldu
TÜİK’in Ocak ayı verilerine göre gıda enflasyonu yüzde 69,71 olarak hesaplanırken, DİSK-AR en düşük gelir grubunun gıda enflasyonunu yüzde 109,5 olarak açıkladı. DİSK-AR gıda fiyatlarının son 19 yılda 25 kat arttığına dikkat çekmişti.
Endeksa verilerine göre ise son bir yıldaki kira artışı yüzde 100’ü aştı. Kira enflasyonunun 3 haneli sayılara ulaştı.