AKP iktidarının son yıllarda her alana yaydığı “esneklik” politikası, emeği güvencesizlikle eşitleyen yeni bir aşamaya taşındı. Milli Eğitim Bakanlığı ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı arasında imzalanan protokolle, “Esnek Mesleki Eğitim Modeli” yürürlüğe girdi. Buna göre, MEB’e bağlı halk eğitimi merkezlerindeki kursiyerler, OSB’lerde çalıştırılacak. Model, hak gasplarıyla patronlara bedava işgücü yaratıyor.

AKP iktidarının favorisi
BirGün’den Melisa Ay’ın haberine göre, AKP iktidarının son yıllarda daha fazla kullandığı kelimelerden ‘esnek’, güvencesiz ve sömürüye açık biçimde çalıştırılmayı örten bir süs haline getirildi. İktidarın ‘fayda’larını anlatmakla bitiremediği esnek çalışma modeli, genç, kadın, çocuk, yaşlı her kesimin emeğine göz koyulduğunun bir diğer ispatı oldu.

Zorunlu eğitimi hedefe koyan iktidarın “Aile Yılı” ile “Kadınlara ayrıcalık” olarak sunmaya çalıştığı esnek çalışma, emeğin değerinin harçlıklaştırılmasına ve kıdem tazminatından sigorta primine kadar her türlü hakkın saldırıya açık hale getirilmesine yol açıyor.
Son olarak “Esnek Mesleki Eğitim Modeli” adıyla açıklanan çalışma biçimi, Milli Eğitim Bakanlığı ve Sanayi Bakanlığı arasındaki protokolle yürürlüğe kondu. Bu modelle MEB bünyesindeki Halk Eğitimi merkezleri bünyesindeki kursiyerler, Organize Sanayi bölgelerinde (OSB) çalıştırılacak. Sanayi, aradığı bedava emeği okullardan sonra MEB bünyesindeki kurslarda buldu.

Ülkedeki 282 OSB ile 246 halk eğitimi merkezi eşleştirildi. Organize Sanayi Bölgeleri Üst Kuruluşu (OSBÜK) Başkanı Memiş Kütükcü protokolü “Halk eğitimi merkezlerinin esnek yapısı ve mesleki eğitim tecrübesi, sanayicinin ihtiyacı ile bir araya getirildi” diyerek anlattı. Sanayi ve Teknoloji Bakan Yardımcısı Oruç Baba İnan sanayi sektöründe üretim biçimlerinin hızlı değişim gösterdiğini, değişime cevap verebilmek için de esnek modellere ihtiyaç olduğunu söyledi. İnan, kurs süresinin de istenildiği gibi değiştirilebileceğini söyleyerek “Halk Eğitim merkezlerimizin müfredat modeli, süre modeli 3 ay istersek 3 ay, 6 ay istersek 6 ay, 9 ay istersek 9 ay. Müfredatı isteğe göre dizayn edebiliyoruz. Böylece hem sanayinin mevcut insan kaynağı ihtiyaçları hızlıca karşılanabilecek hem de yeni ihtiyaçlar çıkarsa ona çok esnek cevap oluşturulabilecek” dedi. Taraflar defalarca esneklik vurgusu yaparken sanayinin “yeni ihtiyaçları” arasında kolay, geçici, güvencesiz, tazminatsız, teşvikli, ucuz istihdam modeli olduğu anlatıldı. Bakanlıklar, işbirliği protokolünün detaylarını dahi açıklamadı.

Çocukları devlet eliyle işçileştiren MESEM’ler ve harçlıkla çalışmayı meşrulaştıran İşgücü Uyum Programı (İUP) gibi modeller ileriye taşınacak, kölelik yolunda bir adım daha atılacak. Meslek edinmek ya da mesleki bilgilerini artırmak için bu kurslara giden yetişkinler, ucuz işçiliğe yönlendirilecek. Dönemlik, sözleşme bazlı işlerde kıdem ve ihbar tazminatı gibi en temek hakları gasp edilerek asgarinin de altındaki ücretlere çalıştırılacaklar.

Ekonomi yönetimi çocukların yakasında
Ekonomi Koordinasyon Kurulu (EKK) dün toplandı. Toplantıya, ekonomi yönetiminin yanı sıra Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin ile AKP’liler de katıldı. EKK, toplantının ardından yazılı açıklama yayımladı. Açıklamada, eğitim süresinin kısaltılarak çocukların işçileştirilmesi ve güvencesiz çalışmanın yaygınlaştırılması planı için “Potansiyel işgücünün ekonomiye aktif katılımını teşvik” bahanesi bulundu. Toplantının bir diğer gündemi, “Yeni nesil çalışma modellerine ilişkin sosyal taraflarla diyalog çerçevesinde yürütülen mevzuat hazırlıklarında gelinen aşama ele alınmıştır” diyerek açıklandı.

Patronlara kıyağı neredeyse her şeyin üstünde tutan iktidar çocuk emeğine göz diktiğini de gizlemiyor. AKP iktidarının sermayeyle el ele hedefi işçilik yaşını erkene, emeklilik yaşını geçe çekmek. Yaşlılara ölene dek çalışmayı, güvencesiz koşullarda çalışırken ölmeyi dayatan ücret politikası; çocuklara da okul sıraları yerine üretim bantlarını, atölyeleri işaret eden eğitim politikasıyla işbirliği içinde.

Mevcut eğitim sistemini hedef alan sermayedarlar, her fırsatta eğitim süresinin kısaltılmasını talep ederken Milli Eğitim Bakanlığı, mevcut kabinenin tümü gibi talepleri yerine getirmeye istekli. Zorunlu eğitimi tırpanlamak için tam gaz hareket eden Bakanlık, patronların takdirini kazanıyor. Kentlerde ticaret oda ve borsaları, yurt çapında patron örgütleri her gün “ucuz emek ve işgücü piyasasına erkenden katılım” arzularını yineliyor.

Ülkede milyonlar iş aramaktan ümidini kaybetmiş halde, çalışabilecek her üç kişiden biri ise işsiz. İktidarın pembeleştirmeye çalıştığı işsizlik oranları tablosunda rakora koşu devam ediyor.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), mart ayına ilişkin işgücü istatistiklerini açıkladı. Resmi işsizliği ifade eden dar tanımlı işsizlik, mart ayında gerileyerek yüzde 7,9’a indi. Güvenilirliğini yitiren verileriyle tepki çeken TÜİK, derinleşen ekonomik kriz ve daralan ekonomiye rağmen işgücünün sadece yüzde 7,9’luk kısmının işsiz olduğunu iddia etti.
Oysa gerçek işsizliği ifade eden geniş tanımlı işsizlik oranı, rekora koşusunu sürdürüyor. Geniş tanımlı işsizlik, mart ayında 28,8 olarak hesaplandı. DİSK Araştırma Merkezi’nin (DİSK-AR), TÜİK verilerinden yola çıkarak yaptığı hesaplamalarla hazırladığı İşsizliğin Görünümü raporu, gerçek işsizliğin boyutunu ortaya koydu.

5,3 milyon kişi umudunu kaybetti
BirGün’de yer alan habere göre, mart ayında ülkedeki işsiz sayısı 12 milyona dayandı. Gerçekler ve resmi oranlar arasındaki makas da açılmaya devam ediyor. Yüzde 28,8 oranıyla hesaplanan ülkede gerçek işsiz sayısı 11 milyon 730 bin kişiye yükseldi. Bu oran, çalışabilecek durumdaki her 3 kişiden 1’inin işsiz olduğu anlamına geliyor.
İşsiz sayısı, son bir yılda 2 milyon 182 bin kişi, son 2 yılda 3 milyon 414 bin kişi arttı. Geniş tanımlı işsizlik, 2014 yılından bu yana geçen 134 ayın en yüksek 4’üncü ayına geldi. Geçtiğimiz yılın Haziran ayında 1,8 milyonu gören gerçek işsizlik, bu ay da rekora yakın seviyede seyretti. İşsizlik oranları bu aydan önce en son pandemi döneminde bu kadar yükselmişti.
TÜİK’in işsiz olarak saymadığı, iş aramaktan ümidini yitiren yurttaşların sayısı da arttı. Bir önceki ayda 5 milyon olan iş aramaktan vazgeçenlerin sayısı yaklaşık 300 bin kişi arttı. Mart ayı itibarıyla yaklaşık 5,3 milyon kişi, iş bulma umudunu kaybederek iş aramaktan vazgeçti.

Esnek değil, güvenceli çalışma
Kadın işsizliği, bu ay da en yüksek işsizlik kategorisi oldu. Kadınlarda geniş tanımlı işsizlik yüzde 38,2, erkeklerde 23,1 olarak hesaplandı. AKP iktidarının, 2025’i ‘aile yılı’ ilan etmesinin ardından başta kadınları eve hapsetmeyi, aynı zamanda güvencesiz sömürü modellerini yaygınlaştırmayı hedefleyerek ortaya attığı esnek çalışma modelleri ise işsizliğe çare olmadı. Zamana bağlı eksik istihdam edilen, yani tam zamanlı çalışmayan ancak bulduğu anda tam zamanlı bir işe geçmek isteyenlerin sayısı martta 3 milyon 530 bin kişi oldu. Bu sayı 2024’ün Mart ayında 2 milyon 689 bin kişiydi. Bu sayı, esnek çalışma modellerde istihdam edilen yurttaşlar, tam zamanlı ve güvenceli iş bulmak istediği anlamına geliyor.

Gerçek sayıdan bakanın haberi yok
Gerçek işsizliği görmeyen iktidar, dar tanımlı oranlarla övündü. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “Son 25 yılın en düşük seviyesine gerileyen işsizlik oranı OVP hedeflerimizle uyumlu seyrediyor. Gençler, kadınlar ve engelli vatandaşlarımız başta olmak üzere özel politika gerektiren tüm grupların işgücü piyasasına erişimlerinin ve insana yakışır iş koşullarında istihdamlarının desteklenmesi için gayretle çalışacağız” dedi. Bakan Işıkhan’ın paylaşımında gerçek işsizliğe dair bir yorum ise yer almadı.