Birleşik Kamu-İş Konfederasyonu, Ar-Ge birimi KAMU-AR’ın dört kişilik bir ailenin, dengeli ve sağlıklı beslenebilmesi için tüketmesi gereken gıda ile beslenmenin yanı sıra diğer ihtiyaçlarını da insan onuruna yaraşır bir şekilde ve yoksunluk hissi çekmeden karşılayabilmesi için yapması gereken harcamaları dikkate alarak hesapladığı açlık-yoksulluk sınırı araştırmasının Temmuz 2024 sonuçlarını açıkladı.
Ekonomik kriz, açlık ve yoksulluk sınırını büyütmeye devam ediyor.  Açlık sınırı Temmuz’da bir önceki aya göre 202 lira daha artarak 20 bin 776 liraya yükselirken, yoksulluk sınırı da 885 lira artarak 62 bin 302 lira oldu. Yılın ilk yedi aylık döneminde ise açlık sınırı 4 bin 293 lira, yoksulluk sınırı ise yüzde 15 bin 465 lira arttı.
Açlık sınırı Temmuz’da bir önceki aya göre 202 lira artarken, gıda dışındaki ihtiyaçlar için yapılması gereken harcama ise 683 liralık artışla 40 bin 843 liraya çıktı. Her ikisinin toplamından oluşan yoksulluk sınırı ise önceki aya göre 885 lira arttı. Son bir yıllık dönemde ise açlık sınırı 8 bin 56 lira, gıda dışındaki ihtiyaçlar için yapılması gereken harcama 20 bin 262 lira ve yoksulluk sınırı ise 28 bin 318 liralık artış kaydetti.
Temmuz ayı itibariyle 20 bin 776 kadar liraya çıkan açlık sınırı; bu yıl sonuna kadar 17 bin 2 lira olarak uygulanacağı kesinleşen asgari ücretin 3 bin 774 lira üzerine çıktı. Asgari ücret 62 bin 302 liralık yoksulluk sınırının ise sadece yüzde 27’sini karşılayabiliyor. İktidarın zam yapmaya zor ikna olduğu ve 12 bin 500 liraya çıkarılmaya çalışılan en düşük emekli aylığı ise açlık sınırının ancak yüzde 60’ını karşılayabiliyor.

Açlık sınırı
Ankara’da en fazla alış-veriş yapılan marketlerden derlenen fiyatlara göre, dengeli beslenebilmek için et- balık- yumurtaya aylık olarak harcanması gereken tutar Temmuz’da bir önceki aya göre 26 lira arttı, yıllık olarak ise 2 bin 449 lira artarak 5 bin 995 lira oldu.
Kuru bakliyat için yapılması gereken harcama önceki aya göre 10 lira, geçen yılın aynı ayına göre ise 163 liralık artışla 432 lira oldu.

DENGELİ VE SAĞLIKLI BESLENME İÇİN YAPILMASI GEREKEN GIDA HARCAMASI (AÇLIK SINIRI-TL)

Bir önceki aya göre 28 lira artarak 4 bin 652 liraya yükselen süt, yoğurt ve peynir için yapılması gereken harcamada son bir yılda ise 1.817 liralık artış oldu. Meyve için harcanması gereken para Temmuz’da önceki aya göre 113 lira azalırken, geçen yılın aynı ayına göre ise 835 lira artarak 1.975 liraya geriledi, sebze için harcaması gereken tutar ise önceki aya göre 47 lira, geçen yılın aynı ayına göre ise 645 lira artarak 2 bin 420 liraya çıktı.
Ekmek, un ve makarna gibi ürünler için yapılması gereken harcama 124 lira artarak 1.749 liraya yükselirken, pirinç ve bulgur harcamaları 9 lira artarak 835 lira oldu. Yağ için yapılması gereken harcama ise 572 liraya çıktı.
Şeker, bal, pekmez, reçel gibi gıda maddelerine yapılması gereken harcama önceki aya göre 67 lira artarak 1.400 lira oldu. Aynı ailenin zeytin için yapması gereken harcama ise değişmedi ve 746 lirada kaldı.
Yetişkin erkek için 2.800, kadın için 2.200, genç için 3.000 ve çocuk için de 1.600 kalori esas alınarak yapılan hesaplamaya göre Temmuz ayında açlık sınırı yetişkin erkek için 6 bin 66 lira, yetişkin kadın için 4 bin 762 lira, çocuk için 3 bin 458 lira ve genç için de 6 bin 491 lira oldu.
Açlık sınırı bu yılın ilk yedi aylık döneminde ise toplam 4 bin 293 lira artış kaydetti.

Gıda dışı harcamalar
Yoksulluk sınırının belirlenmesinde gıda dışı gereksinimlerin fiyat değişimleri de esas alınarak yapılan araştırmaya göre, dört kişilik bir ailenin gıda dışındaki gereksinimlerini “yoksunluk hissi duymadan” karşılayabilmesi için gereken harcama tutarı da Temmuz’da 41 bin 526 liraya kadar çıktı.

YOKSULLUK SINIRI (TL)

Temmuz’da dört kişinin giyim ve ayakkabı harcamaları 1.945 liraya gerilerken, barınma (kira dâhil) harcamaları 9 bin 865 liraya, ev eşyası harcamaları 5 bin 287 lira, sağlık harcamaları 1.703 lira oldu. Ulaştırma harcamaları 12 bin 4450 liraya indi. Haberleşme harcamaları 1.317 liraya, eğlence ve kültür harcamaları 1.237 liraya, eğitim harcamaları 918 liraya, tatil-otel harcamaları 4 bin 569 liraya ve çeşitli mal ve hizmetlerle ilgili harcamalar 2 bin 235 liraya çıktı.
Gıda dışı harcamalarda bu yılın ilk yedi aylık döneminde 11 bin 172 lira artış gösterdi.
 
Yoksulluk sınırı
Dört kişilik bir ailenin insan onuruna yaraşır şekilde yoksunluk hissi çekmeden yaşayabilmesi için yapması gereken gıda ile gıda dışı harcamaların toplam tutarını gösteren yoksulluk sınırı ise Temmuz’da 885 lira daha artarak 62 bin 302 liraya yükseldi. Yoksulluk sınırında yılın ilk altı ayındaki artış ise 15 bin 465 lira oldu. Yoksulluk sınırında, son bir yıllık dönemdeki artış ise 28 bin 318 lira olarak gerçekleşti.

Açıklamada şunlar yer verildi:
Açlık sınırı asgari ücreti geçti
Resmi kurumların verileri ve sendikaların hesaplamaları Türkiye’de artan eşitsizliği ve derinleşen yoksulluğu gözler önüne seriyor:
-Haziran ayında dört kişilik ailenin açlık sınırı 19 bin 44 liraya, yoksulluk sınırı 65 bin 874 liraya yükseldi.
-Tek başına yaşayan bir kişinin sağlıklı ve dengeli beslenmesi, barınma, ulaşım, eğitim, sağlık vb. harcamalarının toplam tutarı 30 bin 604 lirayı buldu.

Haneler sosyal yardımlarla ayakta kalıyor
-Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın sosyal yardım verilerine göre Türkiye’deki 17 milyon 114 bin 912 yurttaş, yaşamını sosyal yardımlarla sürdürmeye çalışıyor.
-Haziran itibarıyla sosyal yardıma muhtaç hane sayısı 4,2 milyonu aştı.

Türkiye’de yoksulluk ve sosyal dışlanma riski AB ülkelerinden daha fazla
-Yoksulluk ve sosyal dışlanma riski altındakilerin oranları incelendiğinde Türkiye’de bu riskle karşı karşıya olanların oranı, AB üyesi ülkeler ortalamasının 2 katıdır.
-Türkiye’de yoksulluk riski altında olanların oranı yüzde 34 iken, AB üyesi ülkelerde bu oran yüzde 21’dir.

Çocuk yoksulluğu artıyor
-TÜİK verilerine göre 2023 yılında yoksul çocuk oranı yüzde 31,3 iken, maddi yoksunluk içinde olan çocukların oranı yüzde 33,3’tür. Nüfusa oranlandığında yaklaşık her 10 çocuktan 3’ü yoksuldur.
-Sosyal ve Ekonomik Destek hizmetinden yararlanan çocuk sayısı 2024-Mayıs ayında 170 bin 694’e yükseldi.

Yetersiz ve dengesiz beslenme sorundur
Yoksulluk halk sağlığı sorunudur, çünkü maddi imkansızlıklar nedeniyle yetersiz ve dengesiz beslenmek zorunda kalan kişilerde; çabuk yorulma ve halsizlik, depresyon, çinko demir yetersizliğinden saç dökülmesi, zayıflayan bağışıklık sistemi nedeniyle sıkça hastalanma, kabızlık ve ödem oluşumu, kalsiyum ve D vitamini eksikliğinden diş çürümesi veya kemik erimesi, demir ve folik asit eksikliğinden anemiler gibi hastalıklar görülme olasılığı artar.
Yüksek gıda fiyatları nedeniyle halkımız, karbonhidrat, yüksek yağ, yüksek basit şeker ağırlıklı bütçesine uygun öğünlerle karnını doyurmaya yöneliyor. Sofralarda yeterli miktarda protein, taze sebze ve meyve yer almıyor. Bu nedenle obezite, hipertansiyon, diyabet, metabolik sendrom gibi obezitenin tetiklediği sağlık sorunları ortaya çıkıyor. Birkaç yıl önce Meclise sunulan Obezite ile Mücadele Yöntemleri ve Önlemleri Komisyonu raporuna göre ülkemizde her 3 kişiden 1’i obez durumdadır.

Yoksulluk kader değildir!
-Yoksulluğu ve bölüşümdeki eşitsizliği önleyecek sosyal politikalar hayata geçirilmelidir. Kamu tarafından sağlanan sosyal yardımlar ise siyasi popülizmin aracına dönüştürülmemelidir.
-Çalışan yoksulluğunu azaltmanın öncelikli yolları gelirde adaleti ve #VergideAdalet’i sağlamaktır.
-Okul çağındaki çocuklarımızın gelişimi için #1ÖğünÜcretsizSağlıklıYemek verilmelidir. Çocuk yoksulluğunun önüne geçmek ve çocuk işçiliği ile mücadele etmek hükümetin öncelikli görevleri arasında olmalıdır.
-Eşitsizliği artıran, ekonomik krizin faturasını halka ve çalışanlara yükleyen, sermayeye daha çok kaynak transferi amaçlayan politikalar sona erdirilmelidir.

TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) harcama gruplarına göre endeks rakamları, 2003 yıllı madde fiyatları ile İstanbul Halk Ekmek, zincir market cari ay internet fiyatları ve BİSAM Beslenme Kalıbı üzerinden yapılan hesaplamaya göre dört kişilik bir ailenin sağlıklı ve dengeli beslenmesi için aylık yapması gereken harcama tutarı Ekim 2023 için 12 bin 928 liradır. Bu harcama tutarı sadece gıda için yapılması gereken minimum tutardır. Açlık sınırı üzerinden hanehalkı tüketim harcamaları esas alınarak yapılan hesaplama sonuçlarına göre ise yoksulluk sınırı 44 bin 718 lira olarak gerçekleşmiştir.

Sağlıklı beslenebilmek için 13 bin lira
Sağlıklı beslenmek için her aile ferdinin alması gereken kalori miktarı farklılık göstermektedir. Yetişkin bir erkeğin sağlıklı ve dengeli beslenmesi için tüketmesi gereken gıdaların aylık karşılığı 3.538 liradır. Bu değer yetişkin bir kadın için 3.387, 15-18 yaş bir genç için 3.639, 4-6 yaş arası bir çocuk için 2.365 liradır. Sağlıklı bir biçimde beslenmenin toplam aile bütçesine maliyeti ise 12 bin 928 lira olarak tespit edilmiştir. Bu tutar söz konusu ailenin sadece gıda için yapması gereken zorunlu harcama tutardır. Eğitim, sağlık, barınma, eğlence, ısınma, ulaşım gibi giderler ile birlikte bir ailenin yapması gereken harcama tutarı 44 bin 718 liraya ulaşmaktadır.

Günlük ekmek harcaması 34 lira
Günlük harcamalarda Ekim 2023’de en yüksek maliyet grubunu süt ve süt ürünleri grubu 138,52 liralık harcama gereksinimi ile oluşturmaktadır. Et, tavuk ve balık grubu için yapılması gereken minimum harcama tutarı ise 88.77 liradır. Sebze ve meyve için yapılması gereken günlük harcama tutarı ise 88.02 liraya ulaştı. Ekmek için yapılması gereken harcama tutarı günlük 33.38 liradır. Katı yağ ve sıvı yağ ise 24.87 liralık masraf yapılması gereken ürün grubudur. Yumurta için 9.94, şeker, bal, reçel ve pekmez için ise 11.91 lira harcama yapılması gerekmektedir.
Sepetin yaklaşık üçte biri süt ve süt ürünleri
Daha dar bir gruplandırmaya göre harcamalarda süt ve süt ürünlerinin payı yüzde 32.1 ile en yüksek paya sahiptir. Et, yumurta ve kurubaklagil grubunun payı yüzde 28.5 ile ikinci sıradadır. Sebze ve meyvenin harcamalar içindeki payı yüzde 20’dir. Ekmek, makarna vb. için ise pay yüzde 10,4’tür. Diğer gıda harcamalarının toplam içindeki payı ise yüzde 8.5’tir.

Aile bireyine göre harcama gereksinimi
Her bir aile ferdinin sağlıklı beslenmesi için gereksinim duyduğu gıda grubu ve alması gereken kalori miktarı farklılık göstermektedir. Örneğin tüketilmesi gereken ekmek miktarı kadın ve erkek açısından anlamlı düzeyde farklıdır. Süt ve süt ürünleri tüketiminde 10-18 yaş arasındaki bir gencin harcama gereksinimi, yetişkin erkek ve kadından fazlayken, yumurta 4-6 yaş grubu için daha önemlidir. Günlük 401,13 liralık harcama içinde en maliyetli tüketim kalemi yaklaşık 38.59 lira ile 10-18 yaş arası bir gencin tüketmesi gereken süt ve süt ürünleri miktarıdır. 4-6 yaş arası bir çocuğun tüketmesi gereken yumurta miktarı yetişkinlerden fazladır.