Bölgesel eşitsizlik
Türkiye Çocukluk Çağı Şişmanlık Araştırması 2022 verilerine yer verilen istatistiklerde taze sebze ve meyve tüketiminin giderek görülüyor. Ülke genelinde öğrencilerin taze meyve tüketimi ağırlıklı olarak haftada 1–3 kez ve günde 1 kez düzeyinde. Ancak meyveyi hiç tüketmeyen ya da haftada 1’den az tüketen öğrencilerin oranı yüzde 11’i aşmış durumda. Sebze tüketiminde de tablo değişmiyor. Sebzeyi hiç tüketmeyenlerin oranı yüzde 8,7 ve haftada 1’den az tüketenlerin oranı da şüzde 11,8. Günde birden fazla tüketenlerin oranı yalnızca yüzde 4,1. Günlük sebze tüketimi tüm bölgelerde düşük seyrederken, özellikle doğu ve güneydoğu bölgelerinde sebze tüketimi haftada birkaç günle sınırlı kalıyor. Batı Anadolu günde 1’den fazla meyve tüketen öğrenci oranının en yüksek olduğu bölge olarak öne çıkarken; Kuzeydoğu Anadolu, Ortadoğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde meyveyi hiç tüketmeyen ya da haftada birden az tüketen çocuk oranları Türkiye ortalamasının oldukça üzerinde. Güneydoğu Anadolu’da hiç meyve tüketmeyen çocukların oranı yüzde 7,7 ile dikkat çekiyor. Et ve balık tüketimi verileri ise yoksulluğun boyutunu daha net ortaya koyuyor. Öğrencilerin yüzde 6,7’si eti hiç tüketmezken, yüzde 23,7’si haftada birden az tüketiyor. Balık tüketimi en çarpıcı başlıklardan biri. Çocukların yüzde 25,4’ü balığı hiç tüketmiyor, yüzde 47,7’si haftada birden az tüketebiliyor. Kahvaltıya ilişkin veriler de dikkat çekici. Öğrencilerinin yaklaşık yüzde 11’i ya hiç kahvaltı yapmıyor ya da haftada yalnızca 1–3 gün kahvaltı edebiliyor.

AB ve OECD’nin altındayız
15 yaş ve üzeri bireylerde günde en az bir kez sebze- meyve ve salata tüketme oranının da AB ve OECD ülkelerinin altında kaldığı görüldü. Türkiye’de erkeklerde günlük meyve tüketim oranı %35–40, kadınlarda %44–45 civarında. Avustralya, Yeni Zelanda, İtalya, İspanya gibi ülkelerde günlük meyve tüketim oranı %70–90’larda.

Kuşaklar arası sağlık krizi göstergesi
Genel Sağlık İş Sendikası Genel Başkanı Dr. Derya Uğur, verilerin çocukların nasıl bir yoksulluğa mahkûm edildiğini açıkça ortaya koyduğunu söyledi. Uğur, “Bu tablo bir beslenme tercihi değil, derinleşen ekonomik kriz ve kontrolsüz gıda enflasyonunun sonucudur. İtidarın yıllardır sürdürdüğü yanlış ekonomi politikaları çocukları sağlıklı gıdaya erişemez hale getirmiştir’’ dedi. Çocukların yaklaşık dörtte üçünün balığı haftada bir kez dahi tüketemediğini, sebze tüketiminin günlük bir alışkanlık olmaktan çıktığını anımsatan Uğur ‘‘Üç tarafı denizlerle çevrili bir ülkede çocukların balık yiyememesi; tarımda, hayvancılıkta ve sosyal politikalarda yaşanan çöküşün en net göstergesidir. Sebzenin, meyvenin, proteinin çocuklar için ‘lüks’ haline gelmesi; yoksulluğun kalıcılaştığını, kuşaklar arası bir sağlık krizine dönüştüğünü göstermektedir” diye konuştu. Sağlık Bakanlığı’nın tabloyu bildiğini ancak yalnızca izlemekle yetindiğini kaydeden Uğur şöyle devam etti: ‘‘Yetersiz beslenen çocuk, sağlıklı bir toplumun geleceği olamaz. Bugün çocukların tabağından eksilen her besin, yarının sağlık harcamalarını büyütmektedir. Bu tablo, bir halk sağlığı sorunu olduğu kadar siyasi bir sorumluluktur. İktidar, enflasyonu rakam oyunlarıyla gizlemeye çalışırken; gerçek enflasyon çocukların tabağında, okul çantasında ve bedeninde hissedilmektedir. Okullarda çocuklara ücretsiz, sağlıklı ve dengeli öğün derhal hayata geçirilmelidir. Gıda enflasyonuna karşı kamusal denetim ve destek mekanizmaları oluşturulmalıdır. Çocuk yoksulluğu, siyasi gündemin tali bir başlığı olmaktan çıkarılmalıdır. Çocukların yetersiz beslendiği bir ülkede sağlıktan, refahtan ve gelecekten söz edilemez. Yoksulluk değil, çocukların sağlığı tercih edilmelidir.”

Yeterli beslenme ve ısınma yok
Cumhuriyet’ten Şevval Aydoğan’ın haberine göre, Türkiye çocuk yoksulluğunda AB ve OECD ülkeleri arasında Kolombiya’dan sonra ikinci sırada yer aldı. Çocuk yoksulluğunun gelirle tanımlanmadığı belirtilen raporda, yeterince ısı ve beslenmenin olmadığı ve yeni elbiseye ulaşılamadığı durumların yoksulluk anlamına geldiği ifade edildi. Raporda, dünyanın en zengin ülkelerinden bazılarında çocuk yoksulluğunda keskin artışlar yaşandığı kaydedildi. Yoksul bir bölgede doğan çocuğun yaşamının, zengin bir ülkede doğan çocuğa göre 8-9 yıl daha kısa olduğu vurgulandı.

ABD’de her 4 çocuktan biri yoksul
Çocuk yoksulluğu oranının en düşük olduğu ülke, çocukların yüzde 9.9’unun yoksul olduğu Danimarka oldu. Çocuk yoksulluğunu azaltmada en büyük başarıyı gösteren ülkeler arasında en üst sırada Slovenya, Polonya ve Letonya yer alırken sıralamanın son sıralarında Türkiye, Fransa, İngiltere ve Kolombiya yer aldı. Araştırmada Bulgaristan, Kolombiya, İtalya, Meksika, Romanya, İspanya ve ABD’de her dört çocuktan birinin yoksul yaşadığı tespit edildi.

Nakdi yardımlar yoksulluğu azaltmıyor
Araştırmada, yoksul ailelere yapılan nakdi yardımların çocuk yoksulluğuyla mücadelede en etkili araçlardan biri olduğu vurgulandı. Raporda bazı ülkelerin nakdi yardımlarını artırmayı tercih ederken bazılarının ise azalttığı belirtildi. Yunanistan, Japonya, Kore, Polonya ve Türkiye’de “dikkat çekici” çabalar sarf edildiği vurgulandı. Nakdi yardımların artırılması ise yoksulluğu azaltmadı. Raporda yer alan verilere göre 2014-2021 yılları arasında Türkiye’deki çocuk yoksulluğu oranı arttı.

Temel hak ve adalet meselesi
Raporda yoksulluğun psikolojik boyutuna da değinilerek yoksulluğun çocukların hayatlarında silinmez bir iz bıraktığı vurgulandı. Sürekli yoksulluk yaşayanların duygusal zorluklar yaşama olasılıklarının belirli bir zamanda yoksulluk yaşayan çocuklara göre iki kat daha fazla olduğu belirtildi. Çocuk yoksulluğunun ve sonuçlarının sona erdirilmesinin temel hak ve adalet meselesi olduğunun altı çizildi.