Banka kartlarını 5’e katladı
Geçim sıkıntısı çeken geniş toplum kesimleri, artık temel ihtiyaçlardan faturalara kadar tüm harcamalarını kredi kartlarıyla karşılamaya çalışıyor. Eylül ayında banka kartlarıyla yapılan harcamanın 5 katı kredi kartlarıyla gerçekleştirildi. Bankalararası Kart Merkezi’nin verilerine göre 1 trilyon 848 milyar liralık kredi kartı harcamasına karşın banka kartlarıyla 359 milyar liralık ödeme yapıldı. Kredi kartlarıyla yapılan bu harcamaların yaklaşık yüzde 25’lik bölümünü market ve gıda harcamaları oluşturdu.
Borçları ödeyememe krizi ise bireysel kredi kartlarında takibe giren alacak oranını artıyor. Bireysel kredi kartlarında batık borç tutarı 115 milyar 236 milyon liraya ulaştı. Bu tutar geçen yılın aynı döneminde 46 milyar 855 milyon lira düzeyindeydi. Son bir yılda batık bireysel kredi kartı borçlarında 2 buçuk kat artış meydana geldi.

Gıda fiyatlarına maaş yetişmiyor
Her ay yükselişini sürdüren gıda fiyatları, borçsuz market alışverişini imkânsız hale getiriyor. Farklı kurumların açıkladığı açlık ve yoksulluk sınırı verileri de yükselişi tekrar gözler önüne seriyor. Son olarak dün Birleşik Metal-İş Sınıf Araştırmaları Merkezi (BİSAM), ekim ayına ilişkin  açlık ve yoksulluk sınırını verilerini paylaştı. Dört kişilik bir ailenin sadece sağlıklı ve dengeli beslenebilmesi için yapması gereken aylık gıda harcamasını ifade eden açlık sınırı 26 bin 925 liraya çıkarak asgari ücreti neredeyse 5 bin lira aştı. Gıda harcamasının yanı sıra eğitim, sağlık, barınma, eğlence, ısınma ve ulaşım gibi yaşamsal harcamaları ifade eden yoksulluk sınırı da 93 bin 135 lira olarak gerçekleşti. Bu tutar, asgari ücretin 4 katından daha yüksek. BİSAM’a göre tek başına yaşamanın maliyeti de 43 bin lirayı buldu.
BİSAM verilerine göre, günlük gıda harcaması tutarı en az 898 lira olurken bunun 297 lirası süt ürünlerine, 227 lirasını et, yumurta ve baklagil grubuna harcandı. Ekmek ve makarna grubu için günlük harcama tutarı 123,74 lira oldu.

Kira krizinin büyümesiyle birlikte yurttaşlar, yeni bir eve taşınırken de ağır maliyetlerle karşı karşıya kalıyor. Depozito, emlakçı komisyonu ve kira bedeliyle birlikte taşınma sürecinin maliyeti 200 bin liraya kadar çıkarken, birçok kişi artık banka kredilerine yöneliyor. Bankalar da bu artan ihtiyaca yanıt olarak “kira kredisi” ve “taşınma kredisi” adı altında yeni ürünler sunmaya başladı.
Son dönemde artan konut fiyatları, yüksek enflasyon ve yaşam maliyetleri nedeniyle kiracı olmak dahi zorlaştı. İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyükşehirlerde kiralık daire bulmak neredeyse imkânsız hale gelirken, taşınma masrafları da kiracıların belini büküyor. Kirayı, depozitoyu ve taşınma ücretini karşılamakta zorlanan yurttaşlar, artık bu giderleri krediyle kapatıyor.
Emlak temsilcisi Mehmet Korkmaz, “Son iki yılda kiralık daire bulmak büyük sıkıntı hâline geldi. Talep çok, arz az olunca ev sahipleri kendi lehine şartlar koyuyor. Bazıları üç depozito istiyor, bazıları da altı aylık peşin ödeme talep ediyor. Emlakçılar olarak biz bile artık ara bulucu gibi çalışıyoruz. Çünkü taraflar arasında güven sorunu var” dedi.

Ev sahiplerinden yeni şartlar
Bazı ev sahipleri artık yalnızca yüksek kira değil, ekstra güvence yöntemleri de talep ediyor. Kimi dövizle kira isterken, kimisi gram altınla depozito alıyor. Son dönemde adli sicil kaydı, kefil ya da tahliye taahhütnamesi olmadan kiralama yapılmadığı da görülüyor.
İstanbul Beşiktaş’taki evini kiraya vermek isteyen Ayşe Erdem, “Ben kötü niyetli kiracıyla uğraşmak istemiyorum. Geçmişte ödemesini aksatan, evi harap eden kiracılar yüzünden mağdur oldum. Şimdi daha dikkatli davranıyorum” dedi.

Bankalar ‘kira kredisi’ devrede
Artan taşınma maliyetleri kiracıları bankalara yönlendirirken, birçok banka ‘kira kredisi’ adı altında finansman imkânı sunmaya başladı. Bu krediler kısa vadede nefes aldırsa da uzun vadede hane bütçeleri üzerindeki yükü artırıyor.
Barınma krizine ilişkin uzmanlar, sorunun yalnızca ekonomik değil, sistemsel bir boyutu olduğuna dikkat çekiyor. Temel bir insan hakkı olan barınmanın, neo-liberal politikalar nedeniyle yatırım aracına dönüşmesi eleştiriliyor. “Nasıl ki su bir yatırım aracı değilse, barınma da olmamalıdır” görüşü kamuoyunda giderek daha fazla destek buluyor.

Kaynak: Cumhuriyet