Özgür Yazılımın Babası Stallman Türkiye'de

09 Mar 2015

Bilişim sektöründe kullanıcı özgürlüklerine saygı göstermeyen anlayışa karşı verdiği mücadelede yaşayan efsane hâline gelen Richard M. Stallman, geçen günlerde İstanbul'da Korsan Parti ve Sabancı Üniversitesi MBA kulübünün ortak çalışmasıyla düzenlenen etkinlikte “Özgür Dijital Toplum” ve “Telif Hakları İhlali” konulu iki konuşma yaptı.

Richard M. Stallman, Bilgi Üniversitesi Santral İstanbul yerleşkesinde gerçekleşen “Özgür Dijital Toplum” konulu konuşmasında özgür yazılım felsefesi, özgür yazılım lisansları, bilgi güvenliği, ifade özgürlüğü, sanatsal içeriklerin lisanslanması, seçim sistemlerinin dijital ortamlarda yapılmaması gerektiği, giderek dijitalleşen toplumda anonim kalmanın önemi, kullanıcı özgürlüklerine gösterilmesi gereken saygı ve benzeri konulara değindi.

Richard M. Stallman'a göre sizin kontrol edemediğiniz, bilgisayarınızda ne yaptığını bilmediğiniz yazılımlar, o yazılımları yazan kişilere veya kurumlara hatta hükümetlere hizmet etmektedirler. Yazılımların kaynak kodları, kullanıcılar tarafından görülebilir, değiştirilebilir ve hatta paylaşılabilir olmalıdırlar. Özgür olmayan yazılımlar kötü amaçlıdır ve kullanımları durumunda kullanıcı özgürlükleri tehlikeye girmektedir. Bu tür yazılımlar, aynı zamanda kullanıcıların bilgi güvenliklerini tehlikeye atmaktadır. Kullanıcıların kişisel bilgileri, özgür olmayan yazılımlar tarafından kullanıcının inisiyatifi dışında üçüncü şahıslarla paylaşılmaktadır, böylece kullanıcıların hareketleri izlenerek ifade özgürlüğü ve protesto hakları engellenmektedir. Bunlara örnek olarak kitlesel bir eylemde eylem alanına gitmek üzere yola çıkan bireylerin eylem alanına varmadan tespit edilip gözaltına alınmaları veya internet üzerinde düşüncelerini ifade eden insanların bu sebepten yargılanmaları sonuçları doğmaktadır. Bu tür durumlardan korunabilmek için özgür yazılımlar ve özgür yazılımlar kullanılarak oluşturulmuş platformlar kullanmak, dijital ortamda anonim kalabilmek ve Facebook, Instagram gibi kullanıcı gizliliğine saygı duymayan platformlardan uzak durulması gerekmektedir.

Dijital ortamda yapılan seçimlere de değinen Stallman, otoritelerin elinde bulunan ve kapalı kaynak kodlu yazılımlar üzerinde yapılan seçimlerin sonuçlarının kolaylıkla değiştirilebileceğini vurguladı. Ayrıca internet ortamında, kimin kime oy verdiğinin tespit edilmesi kolay olduğunu belirten Stallman, yurtaşların seçime direk katılımını, oyların kağıtla, kapalı zarfta verilmesi ve insanlar tarafından sayılarak şeffaf bir şekilde yapılması gerekliliğini savunmaktadır.

Sanat eserlerinin özgür lisanslanması gerektiğini belirten Stallman, sanat eserlerini edinen kullanıcıların da bunun maddi karşılığını, sanat yapmaya devam edebilmesi için sanatçıya vermeleri gerektiğini savunmaktadır. Sanat eserinin bedelinin nasıl belirleneceği ve sanatçıya nasıl destek olunacağı konusunda topluluk olarak, bir model belirlenmesi gerekliliğini ayrıca belirtti.

Eğitimde kullanılan yazılımların özgür olmaları, özgür yazılım kültürünün küçük yaştan başlanması gerekliliğini ortaya koydu. Kapalı kaynak kodlu yazılımlar, tersine mühendislik (reverse engineering) eğitimi haricinde hiçbir eğitimde kullanılmaması gerektiğini, bu tip yazılımların eğitimde kullanılması gelecek nesillerin kapalı kaynak kodlu yazılımlara bağımlılığını arttırdığı gibi, kullanıcı özgürlüklerinin korunmasına engel olduğunun üzerinde durdu.

Özgür yazılım nedir?
İçerisinde bulunduğumuz yüzyılı “Bilişim Çağı” olarak adlandırırsak çok da yanılmış sayılmayız. Şüphesiz ki, her an her yerde, iletişimde, ulaşımda, hayati önem taşıyan veya taşımayan birçok işimizi yerine getirirken yazılımları kullanmaktayız. Kullandığımız bu yazılımlar kaynak kodlardan oluşmaktadırlar. Yazılımlar, geliştirilmeye başlandığı ilk yıllarda kaynak kodları, kullanıcılara açık ve kullanıcıların özgürce değişiklik yapıp bu değişiklikleri diğer kullanıcılarla paylaşabilecekleri şekilde dağıtılmaktaydı. Sonradan büyük şirketler, yazılımların kaynak kodlarını kapatınca, bu yazılımların bilgisayarınız üzerinde gerçekte ne yaptıklarını bilmek ve kullanıcıların kendi amaçlarına uygun olarak bu yazılımları değiştirip diğer insanlarla paylaşması imkânsız hâle geldi.

1983 yılında MIT Yapay Zeka Laboratuvarı'nda çalışan Richard M. Stallman, bilgisayar endüstrisi ve kullanıcılarının bu kültürel değişimine karşılık, yazılım özgürlüğünü korumak amacıyla özgür yazılım felsefesini ortaya koydu. Bu amaçla bir grup kod üstadı ile beraber GNU işletim sistemini ve Genel Kamu Lisansı'nı (General Public License – GPL) oluşturdular. Genel Kamu Lisansı, dört temel özgürlüğü korumak amacıyla oluşturulmuştur. Bu özgürlükler;

* Programı sınırsız kullanma özgürlüğü,

* Programın nasıl çalıştığını inceleme ve amaçlara uygun değiştirme özgürlüğü,

* Programın kopyalarını sınırsız dağıtma özgürlüğü,

* Programın değiştirilmiş halini dağıtma özgürlüğüdür.

1990 yılında GNU işletim sistemine Linux çekirdeği de eklenerek GNU/LINUX sistemi oluşturuldu. Bugün bu sistem, web sunucular, mobil cihazlar, akıllı telefonlar ve daha birçok sistemde yaygın olarak kullanılmaktadır.

paylaş